In de duinen leven de meeste teken

Boven: duingebieden, zoals Duin en Kruidberg, zijn aantrekkelijk voor teken door een rijke strooisellaag en veel passerende zoogdieren. (Foto Sijmen Hendriks/Hollandse Hoogte). Nederland, Overveen, 11 mei 2001 Splitsing van twee wandelpaden in natuurgebied de Kennemerduinen. Landschap. Tweesprong Foto: Sijmen Hendriks/Hollandse Hoogte Hollandse Hoogte

De meeste teken leven in de duinen, de minste op de hei. In de duinen is ook de kans het grootst op een besmette teek die bij mensen de ziekte van Lyme kan veroorzaken. Dat blijkt uit Nederlands onderzoek naar met Borrelia- en Ehrlichia-bacteriën besmette teken in bos, hei en duin en in een grootsteeds park.

De resultaten zijn eind vorige week bekendgemaakt op een symposium van de Dutch Society for Wildlife Health in Bilthoven. De onderzoekers van Wageningen Universiteit en Research Centrum en van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu verzamelden van april tot september in de jaren 2000 tot en met 2005 teken in een bos- en heidegebied in de kroondomeinen bij Hoog-Soeren, op de Bijlmerweide bij Amsterdam en in het duinreservaat Duin en Kruidberg in de Zuid-Kennemerduinen.

In dat laatste duingebied varieerde het aantal gevangen teken van ongeveer 100 tot 500 per honderd vierkante meter bemonsterd terrein. In de andere gebieden lag het aantal meestal ver onder de 50. Om die reden is het onderzoek na 2002 alleen nog drie jaar voortgezet in Duin en Kruidberg.

Teken kunnen besmet zijn met de bacteriën van de geslachten Borrelia en Ehrlichia, waarvan sommige soorten ziekten op de mens kunnen overbrengen. Teken zijn insecten die na uit het ei te zijn gekropen een larve-, een nimfe- en een volwassen levensfase kennen. Voor een gedaanteverwisseling is een bloedmaaltijd nodig en vrouwtjes hebben ook zo’n maaltijd nodig voor ze uiteindelijk eieren kunnen leggen. De larven houden het doorgaans bij muizen. In de onderzochte gebieden hadden de larven een voorkeur voor bosmuizen. De onderzoekers vingen eens een bosmuis met meer dan 200 tekenlarven, vooral op zijn grote oren. De nimfen en volwassen teken hebben liever bloed van de grote grazers, konijnen, reeën, vossen en herten.

Een nimfe of volwassen teek die een mens bijt, kan tijdens een eerdere bloedmaaltijd besmet zijn met een bacterie en die dan op de mens overbrengen. Sommige Borrelia-soorten veroorzaken de ziekte van Lyme. Een besmetting is herkenbaar aan een zich in de loop van dagen uitbreidende rode vlek rond een tekenbeet. Een antibioticakuur is dan aanbevolen. Lyme veroorzaakt in eerste instantie koorts, vermoeidheid, hoofd- en spier-, en gewrichtspijn. Na een acute fase kunnen chronische vermoeidheid, zenuwpijn, gewrichtsklachten en hartproblemen ontstaan.

Ehrlichia-besmettingen komen in Nederland nog niet veel voor, wel in ons omringende landen. In 2004 vonden in Duin en Kruidberg de onderzoekers voor het eerst de bacteriesoort Ehrlichia phagocytophila die één van beide bekende ehrlichiaziekten bij de mens kan veroorzaken. De Ehrlichia’s infecteren cellen van het afweersysteem en veroorzaken een ziekte met ernstige hoofdpijn, koorts en spierkrampen. Vaak is er huiduitslag. In het eerste stadium werken dezelfde antibiotica (doxycycline) die tegen Borrelia worden voorgeschreven.