475 afleveringen Het Bureau

Hoorspel van Het Bureau begon in april 2004 en eindigt deze week.

Geen elitair hoorspel, maar extreem realistisch.

'Een waanzinnig leuke klus. Het was Pinter, de teksten van Nicolien spetterden. Ik mocht heftig zijn, maar tegelijk hoorde je elke komma', zegt Yvonne van den Hurk. De afgelopen twee jaar was ze Nicolien, de vrouw van Maarten Koning, in de hoorspelserie Het Bureau. 'Ziekolien' ben ik wel genoemd - en daar kan ik me, gezien haar karakter, wel wat bij voorstellen.'

De radioserie, naar de boeken die J.J. Voskuil schreef over zijn jaren bij het P.J. Meertens Instituut in Amsterdam, begon in april 2004 met het bezoek van Maarten en Nicolien aan Beerta, die Maarten een baan aanbood bij de Atlas voor Volkscultuur. Donderdag eindigt de serie, 475 afleveringen later, met de inmiddels gepensioneerde Maarten Koning, die droomt dat hij wordt uitgedragen. De afgelopen jaren werd het hoorspel, dat elke weekdag drie keer werd uitgezonden, dagelijks door 120.000 tot 150.000 mensen beluisterd.

Yvonne van den Hurk is lyrisch over regisseur Peter te Nuyl. 'Hij past een soort kaalslag toe, hij laat niet alleen de tekst, maar ook de pauzes spreken. Vroeger was een hoorspel vaak al goed als de tekst foutloos op de band stond. Peter let op elk detail. Met de elektronica van tegenwoordig is er bovendien veel meer mogelijk dan de piepende deuren en de grindbak van vroeger.'

Te Nuyl hanteerde de telkens terugkerende confrontaties tussen Maarten en Nicolien ook als auditief contrapunt, zegt Van den Hurk. 'Soms kregen Krijn ter Braak en ik opdracht de vlam in de pan te laten slaan om het contrast met de 'saaie' kantoorpraat goed te laten uitkomen.'

Het Bureau als hoorspel heeft Peter te Nuyls verwachtingen overtroffen. 'Ik was gewend te werken op het grensvlak van het experimenteel akoestische, het radiofonische en het drama - tamelijk elitair dus. Het Bureau was juist extreem realistisch. Ik heb me wel afgevraagd waar ik aan begon. Maar achteraf moet ik constateren dat het tóch een echte 'Te Nuyl' is geworden.'

Voor Te Nuyl, kleinzoon van een lid van de vroegere 'hoorspelkern' die voor de publieke omroep hoorspelen maakte, is geluid geen illustratie bij gesproken tekst, maar een zelfstandig element met een eigen zeggingskracht. Een voorbeeld van dat zelfstandig gebruik van geluid was de manier waarop in Het Bureau de kantine werd aangeduid: altijd dezelfde rinkelende lepeltjes, een bijna abstract signaal voor de locatie, dat toch als 'realistisch' werd ervaren. Te Nuyl: 'Het was ook een ideale manier om bruggetjes te maken en mensen zo in het spoor van het verhaal te houden.'

Te Nuyl vindt dat radioverslaggevers tegenwoordig te weinig met geluid doen. 'Ze vertrouwen hun eigen medium onvoldoende. Ze staan dan met hun microfoon ergens en beginnen onmiddellijk te vertellen wat ze zien, terwijl ze het in veel gevallen ook gewoon kunnen laten horen.' Hij ergert zich dan ook aan parlementaire verslaggevers die hun eigen verhaal vertellen in plaats van het debat te laten horen.

Het ziet er niet naar uit dat Het Bureau op korte termijn wordt herhaald, want Te Nuyl is ver gevorderd met plannen voor een nieuwe hoorspelserie. 'Rob Heukels, programmaleider van NPS-radio, slaagt er telkens weer in ruimte te vinden voor dergelijke plannen in de dichtgeplamuurde zendschema's.' De besprekingen over de rechten van het gekozen boek zijn nog niet afgerond. Het wordt in ieder geval niet De Buddenbrooks van Thomas Mann, zoals iemand op de website van Het Bureau suggereerde. 'Ik wil Nederlands materiaal gebruiken.'

Yvonne van den Hurk zal graag weer van de partij zijn. 'Een hoorspel is geweldig. Je hoeft niet in de schmink, je hoeft je tekst niet uit je hoofd te leren. Je zit daar met elkaar in een klein hokje een hele wereld op te bouwen.'

Vandaag, morgen en donderdag nog te horen: van 12.45-13.00 uur en 15.45-16.00 uur op Radio 747 en van 00.45 uur tot 01.00 uur op Radio 1