Verdeeldheid broeit onder VVD-leden

Het is tijd voor rust, zei informeel VVD-leider Zalm.

Maar de leden eisten dit weekend verantwoording.

De kou in de partij is uit de lucht, zei vice-premier Gerrit Zalm na afloop van de tweedaagse ledenvergadering van de VVD, dit weekend in Noordwijkerhout. De emoties, zei de minister van Financiën, waren de afgelopen week te hoog opgelopen in de liberale partij. Nu is het tijd voor rust.

Zelf had hij daar overigens ook aan meegedaan, door een persconferentie met Ayaan Hirsi Ali te geven en minister Verdonk te bekritiseren. En op het congres circuleerde zaterdag De Telegraaf van die ochtend, waarin anonieme VVD'ers op harde toon kritiek op Verdonk gaven.

Het stadium van 'anoniem leeglopen tegenover de pers' is de VVD hopelijk voorbij, zei Zalm. Meningen moeten weer 'op een beschaafde manier worden uitgewisseld'. De partij moet 'nadenken over wat ons bindt'.

De strijd om het lijsttrekkerschap tussen Mark Rutte en Rita Verdonk én de ophef rondom Ayaan Hirsi Ali hebben van de VVD een verdeelde partij gemaakt. De partij probeerde er dit weekend het beste van te maken. Als zij het woord voerden, hadden fractievoorzitter Willibord van Beek, partijvoorzitter Jan van Zanen en informeel partijleider Gerrit Zalm het voortdurend over eenheid. 'Mensen die prominent waren, zijn of denken dat te zijn, hebben een extra verantwoordelijkheid', zei partijvoorzitter Van Zanen. Hij gaf daarmee een waarschuwing aan onder meer oud-partijleider Ed Nijpels, die zei dat Verdonk zich moest terugtrekken uit de race.

De kandidaat-lijsttrekkers zelf, Rita Verdonk, Mark Rutte en Jelleke Veenendaal, deden hun best te benadrukken dat de onrust rondom de naturalisatie van het afgetreden Tweede-Kamerlid Hirsi Ali niets met de campagne te maken heeft.

De leden denken daar heel anders over. Het lijsttrekkerschap en Ayaan Hirsi Ali hebben volgens hen juist alles met elkaar te maken. Vaak praatten de leden tijdens de vergadering over het gebrek aan liberaal leiderschap. Hoe is het mogelijk dat partijgenoten elkaar zo heftig bekritiseren, vroeg Berend Stolk van de kamercentrale Zuid-Holland noord. Stolk verwees naar Kamerlid Bibi de Vries die zei: 'Als er ooit iets met Ayaan gebeurt, dan zijn er mensen binnen de VVD met bloed aan hun handen.'

Stolk wist wel een oplossing. 'De fractievoorzitter moet aankondigen dat fractieleden die zich misdragen, eruit liggen.' Maar Van Beek had helemaal geen zin 'rode kaarten uit te delen'. Hij schoot vol toen hem om verantwoording gevraagd werd. 'Ik kan u verzekeren dat ik mijn best heb gedaan voor Ayaan.' Hij kreeg een langdurig applaus.

De partij, zeiden leden zaterdag, is dringend toe aan een nieuwe leider. De nieuwe lijsttrekker die voor het eerst door eigen leden is gekozen, wordt op 31 mei bekendgemaakt. De vraag is alleen: wie? De partijtop staat bijna unaniem achter Mark Rutte. Slechts een handjevol Tweede-Kamerleden heeft voor Rita Verdonk gekozen. Zalm, die dit weekend tot twee keer toe een toespraak hield over eenheid, gaf op een persconferentie en op zijn weblog kritiek op zijn collega-minister.

Ook op de ledenvergadering waren de Rutte-aanhangers in de meerderheid. Rutte liep voortdurend rond en had het congrescentrum overladen met posters, koeken en flyers. Verdonk liet zich veel minder zien, en was zoals altijd omringd door lijfwachten. Haar aanhang zit in veel mindere mate tussen de actieve leden in Noordwijkerhout. Overigens werd een lid dat voorstelde Verdonk via een motie van afkeuring af te zetten, door de zaal uitgejouwd.