Sombere Turnage en sobere Rihm

Darmstadt en Donaueschingen zijn oninteressant, Stockhausen en Boulez gedroegen zich ouderwets, de muziek begint pas met Stravinsky. Mark-Anthony Turnage (1960), de “naughty boy' onder de Engelse componisten, houdt van provoceren en accepteert geen doctrines. Hij zoekt graag inspiraties bij jazz, bij Britten en Tippet.

Onder de vitale leiding van Jaap van Zweden vond de verlate Nederlandse première plaats van zijn A Relic of Memory uit 2003, geschreven in opdracht van de ZaterdagMatinee, samen met de Berliner Philharmoniker en het Rundfunkchor Berlin. Ondanks de inzet van het Radio Filharmonisch Orkest en het Groot Omroepkoor, weigerde het luidruchtige notenmateriaal van Turnage zich betekenisvol aaneen te sluiten.

Ook al opent A Relic of Memory met een citaat uit Bachs Matthäus Passion, van de Heer en het hemelrijk wil Turnage niets weten. Hij richt zich nadrukkelijk tot de mensheid, die hij met beklemmende klankexplosies en sombere tekstfragmenten uit Shakespeare en het Latijnse “Dies Irae' wil doordringen van het besef dat het geluk in het hier en nu te vinden is.

Orkest, koor en Van Zweden deden er werkelijk alles aan om de chaotische “muzieksoep' van Turnage in kaart te brengen, maar dat mocht niet baten. A Relic of Memory klonk naargeestig in plaats van optimistisch. Alleen in de plotseling serene slotepisode klonk iets van hoop en verlichting door. Wat een zegen, om daarna tijdens de magistrale uitvoering van Bruckners Negende symfonie weer even in God te mogen geloven.

Optimistischer stemde een tweede première in het Muziekgebouw aan 't IJ, waar Akt. Studie voor mezzosopraan en strijkkwartet (2006) van Wolfgang Rihm (1952) werd ingewijd door het Arditti Kwartet en sopraan Claron McFadden. Zonder tekst en in een sobere componeertrant functioneerde de gouden keel van McFadden als vijfde stem. Afwisselend vragend, dwingend, dromerig, en soms met een vleugje humor, nam McFadden het muzikale voortouw.

Rihm werd ingeleid door de obsessieve commotie van het Strijkkwartet (2003) van James Clarke, en de suggestieve maar langdradige klankverkenningen van het Strijkkwartet (2004) van Hanspeter Kyburz.

Daarna manifesteerde de pathetische Rihm van voorheen zich in zijn vijfde strijkkwartet Ohne Titel, een enerverende ode aan de muzikale impulsiviteit.

Concert: Radio Filharmonisch Orkest & Groot Omroepkoor o.l.v. Jaap van Zweden. Gehoord: 20/5 Concertgebouw Amsterdam. Radio 4: 23/5 20 uur; Concert: Arditti Kwartet, Claron McFadden (sopraan). Gehoord: 21/5 Muziekgebouw aan 't IJ.

    • Wenneke Savenije