“Ik pedaleer nog steeds mee in het goede peloton'

De nieuwe cd van Toots Thielemans is een eerbetoon aan Harold Arlen. ,,Men vindt dat snel vergane glorie, maar ik haal juist het melodische sap eruit.“

Toots Thielemans: ,,Ik verdiende 15.000 dollar om in een reclame te fluiten als iemand die niet kan fluiten. ‘Hoe bestaat het’, dacht ik.” Foto Lex van Rossen_ ALMERE 16-4-2006 FOTO LEX VAN ROSSEN Toots Thielemans Rossen, Lex van

Ook al tellen de jaren, onvermoeibaar is hij aan het werk. Hij speelt op muziekfestivals over de hele wereld, maakt opnames met iedereen, sluit vriendschap met jonge artiesten, en draaft - zoals vandaag - op als immer sympathieke gast in televisieshows. Toots Thielemans (84), nu bijna zestig jaar in het vak, is een taaie.

Onlangs kreeg hij een bijzonder muzikaal eerbetoon “The Magic of Toots: A Celebration of Toots Thielemans' in de New Yorkse Carnegie Hall. Grote namen uit de jazz als pianist Herbie Hancock, saxofonist Joe Lovano en klarinettist Paquito d'Rivera kwamen de Belgische harmonicavirtuoos lof toezwaaien.

Thielemans, bekend om jazz met een traan, was diep geroerd. ,,Een uitverkochte zaal. Ik heb het kot afgebroken. En ik pedaleer nog in het goede peloton, zeg maar“, stelt hij een uur voor zijn televisieoptreden tevreden vast. Het bewijs heeft hij paraat. Een fax van Herbie Hancock: ,,Je hebt wederom bewezen dat je de grootste bent. Ik kan niet wachten weer met je te werken“ Belangrijke complimenten, aldus Thielemans. Misschien kunnen ze eens een cd maken. ,,Bij het concert hadden we telkens oogcontact. Er was directe communicatie en uitwisseling.“

Harmonicavirtuoos, gitarist en beroepsfluiter Jean-Baptiste “Toots' Thielemans praat “tootsiaans': een mengeling van Vlaams, Engels en Franse frases die recht uit het oude Brusselse Marollendialect komen. Zijn ouders runden een kroeg in de Hoogstraat van Brussel. ,,Enkel pintjes, geen alcohol.“ Thielemans woont al jaren zowel in La Hulpe, voorbij Brussel, als in New York. Hij heeft een dubbele nationaliteit. ,,I'm an Americanalised Brusselaar.“

Thielemans' wortels liggen in de bebop. Begin jaren vijftig begon hij als gitarist en harmonicaspeler in het kwintet van pianist George Shearing. Een internationale doorbraak volgde toen hij Benny Goodman vergezelde op diens Europese tournee. Thielemans ontwikkelde een nieuw geluid door unisono gitaar te spelen en te fluiten. In 1962 componeerde hij Bluesette, dat hem wereldberoemd maakte. Hij nam platen op met grote namen als Ella Fitzgerald, Shirley Horn, Quincy Jones en Dizzy Gillespie.

En, niet vies van commercie, was Toots bovendien de man die overal een wijsje bij kon maken. Hij speelde op popalbums van Billy Joel en Paul Simon. Hij nam op voor tv en film (Turks Fruit, Midnight Cowboy, Baantjer) en ook over commercials viel te praten. Zelfs wanneer hij amateuristisch moest klinken voor de matroos in de aftershave-reclame. ,,Ach, da's toch makkelijk verdienen“, rechtvaardigt hij die keuze. ,,Ze belden me op. Meneer, u bent een bekende jazzfluiter maar kunt u ook fluiten als iemand die niet kan fluiten? Een uurtje werk en ik kreeg er veel geld voor. 15.000 dollar. Hoe bestaat het, dacht ik.“

Hij fluit het bekende wijsje. En stopt meteen. ,,T'is spijtig, ik kan niet meer fluiten. Ik ben halfdoof.“ Ook gitaarspelen lukt niet meer. ,,De hersenbloeding heeft mijn linkerzijde verzwakt. Ik kan niet meer zo snel spelen.“ Dat weerhoudt hem niet van optreden met zijn mondharmonica. Ook al is hij snel moe. ,,Ik ben nu eenmaal bezeten van muziek.“

Op zijn nieuwe cd One More for The Road brengt hij evergreens van zijn lievelingscomponist Harold Arlen, de man die honderden songs in de jaren '30 en '40 schreef en wordt beschouwd als de succesvolste componist van de lichte muziek. De selectie, gearrangeerd door orkestleider Jurre Haanstra, bevat onder meer het door Judy Garland beroemd gemaakte Over the Rainbow, One for My Baby en Last Night When We Were Young.

Een prachtverzameling, constateert Thielemans die nooit genoeg krijgt van het gesleten repertoire uit het American Songbook. ,,De songs van Harold Arlen speelde ik in mijn jeugd. Men vindt dat snel vergane glorie, maar ik haal juist het melodische sap eruit. Ze blijven fris als je er iets van kan maken. Dat jonge mensen nu hun neus ophalen voor standards is ridicuul. Pas als je laat zien dat je ze kunt spelen, kun je zeggen: niet meer.“

Thielemans speelt in kleine en grote bezetting zijn soli naast bekende gastvocalisten als Jamie Cullum, Beth Hart, Oleta Adams en Lizz Wright. Dat de selectie vooral lijkt gemaakt door zijn platenmaatschappij deert hem niet, ,,Men wilde iets commercieels doen waarin ik mij kon uitdrukken. Nu eens geen pure jazzplaat, maar eens iets dat ook écht zou verkopen“, gniffelt de door Belgische koning Albert tot baron benoemde musicus. ,,Ik vind het best, zolang ik mijzelf maar blijf.“

Het duet met de Britse zang- en pianosensatie Jamie Cullum (One for My Baby) maakte indruk. ,,Jamie Cullum blijkt een groot fan van mij. Hij kende al mijn improvisaties, hij is opgegroeid met mijn muziek. Die jongen heeft een voet in het verleden, en zeker twee voeten in de toekomst. Dat vind ik mooi. Nog steeds kan ik ontroerd raken door iemands talent. Vertrouw op je kippenvel, zei Quincy Jones eens. Dat vind ik een goede. Een melodie kan je raken, evenals een mooi mens. En ik gebruik mijn kippenvel als antenne.“

Cd:One More for the Road (Verve/Universal). Concert: 27/5 op The Hague Jazz Festival, World Forum Convention Center, Den Haag. Theatertournee vanaf 23/9. Info: www.tootsthielemans.com

    • Amanda Kuyper