het beeld

Op vrijdagavond uitgezonden programma's maken een kleine kans de eerstvolgende editie van deze rubriek - op maandag - te halen. Maar de ingelaste aflevering van Profiel (HUMAN), getiteld Ik ben Ayaan, dient niet onopgemerkt te blijven.

De eerste opmerking geldt het documentaire instinct van Eveline van Dijck, programmamaakster van de Humanistische Omroep. In 2001 trok de tolk van een door haar gefilmde Somalische asielzoekster haar aandacht. Toen deze vertaalster, Ayaan Hirsi Ali, bij de Wiardi Beckmanstichting van de PvdA ging werken, besloot Van Dijck haar over een langere periode te volgen. Het werden home movies, onder meer van gezamenlijke etentjes, later ook thuis bij de bevriende Theodor Holman, die als redacteur aan het portret ging meedoen. Die ongedwongen privé-beelden voegen aan alles wat we al wisten over Ayaan details toe: haar grote liefde voor vlees en haar angst voor katten. Een wit exemplaar van Holman wordt soepel verwijderd door een bewaker, want na een geruchtmakende uitzending van Rondom Tien (NCRV) beschermden professionele veiligheidsmensen de politicologe overal, ook tegen katten.

In die periode wordt Ayaan door de VVD uitgenodigd om over te stappen en kandidaat voor de Tweede Kamer te worden. Van Dijck spreekt met haar af regelmatig te blijven filmen en vier jaar later, begin 2007, de balans op te maken in een lang interview. Dat is er niet meer van gekomen, want de ontmoetingen werden steeds lastiger, vooral na de moordaanslag op Theo van Gogh - die eigenlijk gericht was tegen Ayaan - en door de toenemende internationale roem. Binnen een week na Ayaans overhaaste vertrek uit het parlement, monteerden Van Dijck en Holman een deel van het verzamelde materiaal tot een portret. Het laatst opgenomen gesprek dateert van rond de uitzending van de door Ayaan geschreven en Van Gogh geregisseerde film Submission (augustus 2004).

Holman noch Ayaan reageert op de ontwikkelingen sinds 2 november 2004, maar de keuze uit de eerder verzamelde beelden is veelzeggend. Marco van Kerkhoven, die wordt voorgesteld als “vriend/ex-partner“, vertelt voor de verkiezing lachend en naast haar zittend dat sommige mensen bang zijn dat Ayaan het niet zal redden in de Haagse slangenkuil: “Ik denk eerder dat de Tweede Kamer moet vrezen voor Ayaan.“ En dat ze samen hebben bedacht dat Ayaan het zal brengen tot secretaris-generaal van de Verenigde Naties. Op 23 december 2002, een maand voor de verkiezingen, komen ook de vrienden Hans Teeuwen en Theo van Gogh mee-eten. Ayaan zegt: “Dan schieten ze me maar dood“, en stelt dat ze dat best voor de camera mag beweren, want het wordt pas over vier jaar uitgezonden. Theo grapt dat ze dan dus wel dood zal zijn.

Samenzweerderig vertelt Holman aan het eind van dezelfde avond aan de videocamera dat hij groot nieuws heeft. Over een paar weken beginnen Somalische vijanden van Ayaan een proces over haar Nederlanderschap, dat ten onrechte zou zijn verleend. De VVD is op de hoogte, partijvoorzitter Bas Eenhoorn overlegt met advocaten en met de IND, die toen ressorteerde onder minister Nawijn (LPF). Holman noemt Ayaan een bekeerling, die het licht heeft gezien: “Zulke mensen komen uiteindelijk altijd alleen te staan.“

    • Hans Beerekamp