Foodporn: koken zonder een pan aan te raken

De obsessie van Amerikanen voor voedsel uit zich in van alles, behalve in koken.

Mediakoks moeten vooral kunnen entertainen.

Foto David Galjaard Galjaard, David

Een energieke tune klinkt en een commentator kondigt met luide stem de helden aan die vanuit een wit rookgordijn verschijnen. Het zijn de Iron Chefs, twee meesterkoks die een kookgevecht aangaan. Overvloedig zwetend zwaaien ze vervaarlijk met grote messen, terwijl de spanning stijgt. Zouden ze binnen één uur vijf gerechten klaar hebben?

Iron Chefs America, van oorsprong een Japans format, is een van de best bekeken programma's op het Food Network, het kabelnetwerk waar meer dan 88 miljoen Amerikaanse huishoudens op geabonneerd zijn. Een andere topper uit het afgelopen seizoen is The Next Food Network Star, een Idols-achtige show waarin kijkers een nieuwe favoriete kookpersoonlijkheid konden kiezen. Koks als Emeril Lagasse, Wolfgang Puck of Rachael Ray hebben de harten van de kijkers al jaren geleden veroverd en buiten hun beroemdhedenstatus uit met eigen boeken, tijdschriften, producten en restaurantketens.

De in 2004 overleden Julia Child was de eerste televisiekok die miljoenen Amerikanen aan het koken zette. Met humor en een aanstekelijk enthousiasme ontvouwde deze struise dame de geheimen van de Franse keuken voor thuiskoks. Er mislukte wel eens wat en ze liet ook wel eens iets vallen, en dat maakte haar kookkunst echt.

Of je tegenwoordig ook nog iets van kookprogramma's opsteekt, is bijzaak geworden. Mediakoks van nu moeten vooral kunnen entertainen. In een handomdraai maken ze ingewikkelde creaties en wanneer ze op locatie koken, overheersen de sfeerbeelden van de exotische setting. De kijker droomt weg en vergaapt zich aan de kunde van de kok. Om dan vervolgens tijdens de reclame (waarin voornamelijk kant-en-klaarproducten langskomen) een diepvriesmaaltijd op te warmen. Want de glimmende keuken, uitgerust met duur zespitsgasfornuis en espressomachine, moet vooral smetteloos blijven.

In de Verenigde Staten verschijnen wekelijks tientallen nieuwe kookboeken, de schappen liggen vol met kooktijdschriften en op drukbezochte weblogs delen foodies hun eetavonturen. Chef-koks krijgen onderscheidingen op Oscar-achtige gala's en restaurantrecensenten kunnen een nieuwe tent maken of breken. Hoewel de gemiddelde Amerikaan dagelijks een half uur of minder aan maaltijdbereiding wijdt, is de aandacht voor eten en drinken bijna een nationale obsessie.

Voor deze vorm van gastronomisch genot bestaat een naam: food porn. Het is plaatsvervangend genieten van koken en eten zonder een pan aan te raken. Beelden van ongewone en zinnenprikkelende creaties zijn fantasieën die ver afstaan van de dagelijkse eetwerkelijkheid die vooral snel, makkelijk en liefst goedkoop is. De zelfgemaakte familiemaaltijd is een droom geworden, zegt New York Times-columniste Molly O'Neill.

Met de ruime keus aan kant-en-klaarproducten en afhaalmaaltijden, die vaak goedkoper zijn dan zelfgemaakt eten, is het ook niet meer nodig de keuken in te duiken. Uit onderzoek van de NPD Group, die de belangrijkste eettrends rapporteert, blijkt dat de Amerikaan per jaar gemiddeld tachtig maaltijden buiten de deur eet, waaronder 32 maaltijden in de auto. Toch is het restaurantbezoek sinds 1985 licht afgenomen en zoeken meer mensen naar gezondere alternatieven. Het zijn vooral drukke, jonge ouders van een generatie waarvoor koken nooit noodzaak is geweest, bij wie een schuldgevoel knaagt omdat het bijna nostalgische beeld van de met liefde bereide maaltijd hardnekkig blijft bestaan.

Met de doe-het-zelf-maaltijd speelt de markt handig op deze emotionele behoefte in. Iedere maand gaan zo'n veertig 'samenstelwinkels' open, zoals Super Suppers, waar klanten aan de hand van beschikbare recepten zelf verse, voorgesneden ingrediënten uit bakjes kunnen scheppen die ze thuis in de oven of magnetron kunnen schuiven. Het enige verschil met een diepvriesmaaltijd is dat de kok met een eenvoudige fysieke handeling het voedsel 'op maat maakt' en dus een emotioneel ingrediënt toevoegt. Zonder boodschappenlijstjes, vuile vaat of stress. En zo blijft er meer tijd over voor andere gezinsactiviteiten. Samen naar de Iron Chefs kijken, bijvoorbeeld.

    • Irene de Vette