Ouderen met hartfalen krijgen vaker Alzheimer

Een slecht functionerend hart blijkt het risico op de ziekte van Alzheimer te verhogen. Dit is enigszins verrassend omdat neurologen de verklaring van de ziekte van Alzheimer ergens anders zoeken: in een abnormale stapeling van eiwitten, zogenoemde amyloïde plaques. Opvallend is dat medicijnen tegen hoge bloeddruk, die het hart ontlasten, ook het risico op de ziekte van Alzheimer verkleinen.

Sinds 1987 doen in de Stockholmse wijk Kungsholmen 1300 75-plussers, voor driekwart vrouwen, mee aan een onderzoek naar dementie. Ze hadden aan het begin geen van allen aftakelingsverschijnselen, gemeten met de veel gebruikte Mini-Mental State Examination. In daarop volgende tien jaar kregen 440 deelnemers last van dementie, waarvan 333 de ziekte van Alzheimer en de rest vasculaire dementie door een verslechterde doorbloeding van de hersenen (Archives of Internal Medicine, 8 mei).

De deelnemers zijn aan het begin ook onderzocht op hartfalen. Hadden zij de daarvoor typische verschijnselen, zoals ademloosheid (geen astma), vermoeidheid en gezwollen enkels, dan werd dat genoteerd. De onderzoekers controleerden ook de medisch dossiers en het gebruik van hartmedicijnen. Dementie bleek in de jaren daarna bij 200 deelnemers met hartfalen 1,8 keer zo vaak voor te komen als bij de 1100 overigen, en dat gold óók voor mensen met de ziekte van Alzheimer.

Een gelijktijdig in Archives of Neurology (mei) gepubliceerd Amerikaans onderzoek laat zien dat het risico op de ziekte van Alzheimer afneemt door medicijnen die een hoge bloeddruk verlagen. Ook dat wijst op een relatie tussen een overbelast hart en de ziekte van Alzheimer.

De Zweden opperen dat hartfalen leidt tot een verslechtering van de hersendoorbloeding en daardoor tot een versneld aftakelingsproces, in het bijzonder bij de alleroudsten. Minder waarschijnlijk, maar ook mogelijk is dat kleine stolsels (emboli) uit het overbelaste hart hersenvaatjes verstoppen en zo herseninfarctjes veroorzaken. Uiteindelijk kunnen ook die tot dementie leiden.

Een op 28 april online in The British Medical Journal gepubliceerd onderzoek lijkt juist die emboli-theorie te bevestigen. Britse geriaters hebben met een speciale ultrageluidstechniek gezocht naar emboli bij twee groepen bejaarden, de helft met dementeringsverschijnselen en de andere helft zonder. Bij 40 procent van de demente bejaarden bleken binnen een uur een of meer kleine voorbijgaande vaatafsluitingen voor te komen, en daarbij maakte het geen verschil of iemand aan een vasculaire dementie leed of aan de ziekte van Alzheimer. Dergelijke emboli kwamen overigens ook voor bij de groep niet-demente bejaarden, maar wel minder vaak: bij 15 procent. Ook de Britten concluderen dat het onderscheid tussen de ziekte van Alzheimer en vasculaire dementie niet zo scherp is als eerst gedacht: er moet een aanzienlijke overlap bestaan.

Bart Meijer van Putten

    • Bart Meijer van Putten