Minizonnestelsel bij zon-achtige ster ontdekt

Bij een ster in de richting van het zuidelijke sterrenbeeld Puppis (Achtersteven) zijn drie planeten met een massa van die van Neptunus ontdekt (Nature, 18 mei). Ze werden gevonden door een groep Europese astronomen die deze ster ruim twee jaar lang heeft waargenomen met een van de telescopen van de Europese Zuidelijke Sterrenwacht op La Silla in Chili. De ster staat op een afstand van 41 lichtjaar en lijkt veel op de zon. Bij vele sterren zijn al één of meerdere planeten van het formaat van Jupiter gevonden, maar dit is de eerste die uitsluitend veel lichtere 'Neptunussen' heeft. Het opmerkelijke is bovendien dat hun banen veel kleiner zijn dan die van de aarde.

Tekening van de drie planeten en de ontelbare planetoïden die rond de ster HD 69830 draaien. Samen vormen ze een een minizonnestelsel. Illustratie Nature

De ster, HD 69830, trok vorig jaar al de aandacht. Waarnemingen met de Spitzer-ruimtetelescoop van de NASA lieten toen zien dat de ster veel meer infrarode straling uitzond dan op grond van zijn temperatuur kon worden verklaard. De extra warmtestraling moest afkomstig zijn van vaste deeltjes die zich vanwege hun relatief hoge temperatuur - ongeveer 400 K - vrij dicht bij de ster bevonden, waarschijnlijk op afstanden die kleiner zijn dan de afstand aarde-zon. Omdat zulke deeltjes daar niet lang kunnen bestaan, zouden ze constant moeten worden aangevuld en dat zou weer wijzen op de aanwezigheid van een gordel van grotere objecten - planetoïden - die door onderlinge botsingen periodiek voor nieuwe stof- en gruisdeeltjes zorgen.

De onderzoekers suggereerden ook dat deze planetoïdengordel begeleid zou kunnen worden door een volgroeide planeet. En nu hebben Christophe Lovis en zijn collega's dus bij deze ster niet één maar drie planeten ontdekt. Zij verraden hun aanwezigheid via een patroon van kleine variaties in de - spectroscopisch gemeten - snelheid van de ster. De planeten trekken de ster als het ware periodiek een beetje heen en weer. Twee van hen bevinden zich binnen de puingordel en de derde draait er net buiten. Die derde is tevens de zwaarste en daarmee lijkt dit stelsel op een minizonnestelsel - zij het dat alles op vele kleinere afstanden rond de ster draait dan in ons zonnestelsel.

De planeten hebben een minimale massa van 10 tot 18 maal die van de aarde. Ze bestaan waarschijnlijk overwegend uit vaste stoffen. De buitenste planeet bevat waarschijnlijk ook ijs en zou een gasvormige atmosfeer kunnen hebben. De twee binnenste planeten staan zo dicht bij de ster dat de temperatuur er (ver) boven het kookpunt van water ligt, maar op de buitenste planeet zou vloeibaar water kunnen bestaan. Hoewel deze planeet vanwege zijn te grote massa waarschijnlijk niet op de aarde lijkt, brengt hij een belangrijk doelwit in de astronomie weer een stap dichterbij: de ontdekking van een kleine, aardachtige planeet waar de juiste temperatuur heerst om de aanwezigheid van water - en misschien wel leven - mogelijk te maken. George Beekman

    • George Beekman