Hoe binnen de perken te blijven

Bouwen en verbouwen is een strijd tussen verstand en gevoel. Wat is mooi en wat is betaalbaar. Budgetbewaking blijkt in de praktijk niet altijd het sterkste punt van enthousiaste huizenbezitters.

'De volgende dag al zit de opgave in mijn mailbox. Dikgedrukt staat de prijs. Zonder de heikosten en de op de tekening aangegeven erker is dit al ruim boven ons budget. Met recht een ijskoude douche. Er moet iets fout gegaan zijn tijdens het gesprek.'

Robert en Rogier houden sinds de aankoop van een kavel in een weblog bij hoe hun huis in het Vrije Veld in het Utrechtse stadsdeel Leidsche Rijn vordert. Op www.onseigenhuis.nl is te lezen hoe ze worstelen met het budget van de bouw. Ze zijn niet de enigen. Uit een onderzoek van Trendbox in opdracht van Stuurgroep Experimentele Volkshuisvesting bleek dat 48 procent van de Nederlanders in is voor het bouwen van een eigen huis. De kosten en de complexiteit van het bouwen van een eigen huis zijn echter de voornaamste redenen om ervan af te zien.

Wie ervaring heeft met bouwen of verbouwen, weet dat het altijd duurder uitvalt. Stelposten, meerwerk en richtprijzen zorgen ervoor dat de kosten stijgen. Vaak wordt ook te weinig rekening gehouden met onverwachte tegenvallers zoals de verplichte vervanging van loden leidingen. Niet voor niets wordt in de professionele bouw gewerkt met budgetbewakers. Die zorgen ervoor dat de bouw verloopt volgens de vastgestelde eisen en binnen budget. Bij de particulier gaat het bij dat eerste al vaak mis. Een precieze beschrijving van de uit te voeren werkzaamheden ontbreekt. Die is nodig om de kwaliteit van offertes en plannen te kunnen beoordelen. Dat laatste valt niet mee.

Bij bouwen en verbouwen komt de particulier in contact met professionele partijen als aannemers en architecten. Een wereld met eigen werkwijze en jargon. Zo verbazen de eigenaren van het weblog zich over de term optioneel die veelvuldig terugkomt in de tekeningen die door de beoogde aannemer van het te bouwen huis zijn gemaakt. De kosten van bepaalde onderdelen - zoals de hardhouten deuren en een dakterras op de erker - blijken tegen de afspraak in niet in de prijs te zijn opgenomen. De financiën van de huiseigenaar bepalen uiteindelijk in hoeverre de woonwensen kunnen worden vervuld, maar in de praktijk wordt vaak meer uitgegeven dan beoogd omdat emotionele motieven meespelen.

Een onberekenbare factor is de huiseigenaar zelf. Gedurende de verbouwing is het eerder regel dan uitzondering dat de plannen worden aangepast. Niet vreemd: al bij de relatief simpele bouw van een serre openbaart zich een spectrum aan keuzemogelijkheden. Niet zelden laten we ons meeslepen in de door de specialist aangeboden keuzen. Met enthousiasme stijgen ook de financiële consequenties.

De Haarlemse Architect Bert Verwey ziet het als zijn rol om deze consequenties duidelijk te maken voor zijn opdrachtgever. Hij ontwierp verschillende villa's voor particulieren en tekende recentelijk voor de verbouwing van sterrenrestaurant De Librije. Verwey moet naar eigen zeggen geregeld ingrijpen als opdrachtgevers door het aanpassen van hun wensen het afgesproken budget overschrijden.

'Zo zijn mensen geneigd een ontwerp voor een huis telkens een beetje groter te maken. Dat kan, maar dat heeft wel zijn weerslag op het budget. Niet alleen de materiaalkosten nemen toe, maar ook bijvoorbeeld de leges. Hetzelfde geldt voor een andere belangrijke woonwens; hoge plafonds. Alles hoger dan de standaard 2,50 meter is van directe invloed op de bouwkosten', zegt Verwey.

Een valkuil bij het creëren van grote ruimten is ook de beperktheid van de kavels in Nederland. Een enorme woonkamer zorgt er vaak voor dat andere delen van het huis - zoals een erker - moeten worden geamputeerd. Het omgekeerde geldt ook. Als een opdrachtgever zich in het beginstadium financieel niet blootgeeft, kan dit volgens Verwey later leiden tot het toevoegen van elementen. 'Als in een later stadium wordt beslist om toch een serre toe te voegen, is er feitelijk sprake van renovatie', zegt de architect.

Ten slotte is de uiteindelijke prijs afhankelijk van de manier van bouwen zoals de afwerking en de materialen. Zo drijft het gebruik van duurzame materialen de prijs op.

Om verrassingen gedurende de bouw te voorkomen adviseert de Vereniging Eigen Huis, de belangenvereniging voor huiseigenaren, vooral alles vast te leggen. Iets wat in de praktijk niet altijd gebeurt. Met de nodige gevolgen, een substantieel deel van de klachten die de vereniging binnenkrijgt van leden gaat over de kosten van bouw en verbouwwerkzaamheden van aannemers en architecten. Veel is terug te voeren op onduidelijkheid over de uitgangspunten. Het is daarom handig om een - in de professionele bouw gebruikelijke - programma van eisen te maken.

    • Cleo Scheerboom