‘Van Zweden kunnen we niets leren’

Als minister van Sociale Zaken kan CDA’er De Geus bij uitstek de partij een socialer gezicht geven. Maar gratis kinderopvang gaat hem te ver.

Foto Roel Rozenburg Den Haag:20.9.4 Minister Aart Jan de Geus. foto NRC Handelsblad, Roel Rozenburg Rozenburg, Roel

Hij wil het wel. Het sociale gezicht van het CDA opvijzelen, toenadering zoeken tot de PvdA zoals de achterban wil. Maar toen Wouter Bos vorige maand een pleidooi hield voor een verzorgingsstaat naar Scandinavisch model, wees CDA-minister De Geus dat direct af.

Als minister van Sociale Zaken heeft De Geus een speciale verantwoordelijkheid voor het sociale gezicht van zijn partij. Morgen spreekt hij op het CDA partijcongres in Utrecht. Sinds het verlies bij de gemeenteraadsverkiezingen is onder de leden de roep om een socialer CDA luider geworden.

Was het wel verstandig plannen van Bos zo sterk af te wijzen? Een groot deel van uw achterban wil dat u toenadering zoekt tot de PvdA en meer afstand neemt van de VVD.

„Ik sluit helemaal niet uit dat christen-democraten en sociaal-democraten samen optrekken, dat kan makkelijk. Het pleidooi van de voormalig politiek leider van de VVD voor een New York aan de Noordzee bijvoorbeeld, daar heb ik niks mee. De naïviteit van het liberalisme is dat als de overheid vooral weinig doet, dat een ideaalbeeld zou zijn. Wij hebben een stevige agenda voor de overheid. Het is grote winst dat Wouter Bos niet meer terugkijkt en daarmee beaamt dat het een zinvolle hervormingsagenda is geweest. Anders had je een probleem gehad: als hij terug zou willen en wij vooruit ben je helemaal uit elkaar.”

Vooruit? Wat betekent dat bij het CDA?

„Investeren in menselijk kapitaal, verlichting van administratieve lasten en investeren in een goede en slagvaardige overheid. Daar beginnen de wegen te scheiden met de PvdA. Het Scandinavische model, dat is een gesloten en statische samenleving die ons nauwelijks iets te leren of te bieden heeft.”

Wat is er zo verkeerd aan Bos zijn model?

„Ik heb goed begrepen dat de PvdA gratis kinderopvang wil. Dan schop je de moeders de deur uit en de kinderen de straat op, want je bent een dief van je eigen portemonnee als je er geen gebruik van maakt. Op het punt van het gezin willen mensen zelf keuzes maken. De kinderopvang in Nederland is behoorlijk goedkoop en de wachtlijsten hebben we weggewerkt. In Zweden zijn wachtlijsten ontstaan, omdat het een overheidsvoorziening is. De markt kan er niet op inspelen.

„Als je zweert bij een grote overheid ontloop je de vraag of er goed en effectief gewerkt wordt. Wouter Bos heeft het romantische idee dat je een betere samenleving krijgt met meer ambtenaren. Maar de kwaliteit van het hoger onderwijs verbeter je niet door meer docenten aan te stellen.”

Maar zouden studenten er geen baat bij hebben als er voldoende docenten zijn en ze geen college hoeven te volgen van een scherm?

„Misschien wel, maar de vraag is ook of het onderwijssysteem nu wel voldoende in staat is om af te rekenen met slechte docenten.”

U pleit voor het poldermodel, maar jongeren en allochtonen zijn vaak geen lid van de bond én vaak werkloos. Zij zijn niet vertegenwoordigd in de polder.

„Het risico van het poldermodel is inderdaad dat de gevestigde orde de dienst uitmaakt, daar moet je op bedacht zijn. Maar vakbonden en werkgevers in Nederland hebben de goede traditie om breder te kijken dan alleen het eigen belang. FNV Bondgenoten komt met relatief lage looneisen en zet investeringen in de scholing van jongeren voorop. Als wij hier Britse werkgevers en Franse vakbonden zouden hebben, zou het poldermodel niet kunnen bestaan.”

Hoeft u dan helemaal niets te doen om het sociale gezicht van het CDA op te vijzelen?

„Nee, dat zeker niet. De twijfel bij de CDA-achterban aan het sociale profiel van de partij en de partijtop zit diep. Dat is gebleken. De koopkrachtmaatregelen die we hebben genomen zijn pas het begin. We hebben met dit kabinet stelsels en systemen aangepakt, we moeten nu doorgaan met investeren in menselijk kapitaal en het flexibel maken van de arbeidsmarkt.”

Denkt u dat mensen dat als sociaal zullen ervaren, dat ze makkelijker hun baan kwijt kunnen raken?

„Nee, dat denk ik niet. Daarom horen die twee ook bij elkaar. Een meer flexibele arbeidsmarkt en het investeren in scholing van werknemers.”

Een andere reden die Wouter Bos noemt voor zijn grote overheid is dat er een gebrek is aan sociale cohesie en integratie in Nederland. Wat is uw antwoord daarop?

„Dat laatste zijn we met elkaar eens. Schooluitval is een sociale ramp met verstrekkende gevolgen. De onevenredig grote werkloosheid onder allochtonen is niet zomaar een kostenpost. Het flexibeler maken van de arbeidsmarkt is juist in het belang van de outsiders.”