‘Tbc veronachtzaamd als ziekte van armen’

In Nederland komt tuberculose weinig meer voor. In Afrika wint de ziekte nog steeds terrein. Tbc-bestrijder Mario Raviglione over de noodzaak van actie.

Tuberculose eist jaarlijks twee miljoen levens. In Afrika is het de ziekte waaraan de meeste aidspatiënten uiteindelijk overlijden. In gevangenissen in de voormalige Sovjet-Unie lijkt de tbc-bacterie resistent te worden tegen de zwaarste antibioticakuur die er is.

In Nederland wordt tbc nog maar incidenteel gesignaleerd. India, China en Indonesië vormen de kopgroep op de lijst van 22 landen waar tuberculose veel voorkomt. In deze drie landen neemt de groei inmiddels niet verder toe, dankzij de actieve campagne die er de afgelopen jaren tegen is gevoerd. Artsen en verpleegsters zijn nu getraind om de symptomen te herkennen, laboratoriumtesten uit te voeren en zieken te begeleiden, volgens de door de WHO aanbevolen DOTS-strategie (zie inzet).

De Italiaanse arts Mario Raviglione (51) is sinds drie jaar het hoofd van de afdeling tbc-bestrijding van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). Hij probeert internationaal steun te krijgen voor de veronachtzaamde ziekte.

Is de ziekte onder controle?

„In grote delen van de wereld wel. Maar in Afrika neemt het aantal gevallen juist toe, met 6 procent per jaar. Dat hangt samen met de zwakke gezondheidszorg en de aids-epidemie. Iemand die met het aids-virus is besmet, heeft door zijn slechte afweer dertig keer zo veel kans om tuberculose te krijgen als een gezond mens.

„Iemand die getest wordt op het aids-virus, zou ook meteen op tbc moeten worden onderzocht. Dat is een van de doelstellingen van het nieuwe meerjarenprogramma van de internationale ‘Stop TB Partnership’ waar de WHO deel van uitmaakt. Het plan loopt vanaf dit jaar tot 2015. Ook financiert de WHO sinds kort een tbc-deskundige binnen Unaids, het aidsbestrijdingsprogramma van de Verenigde Naties.”

Vorig jaar zijn Oost-Europa en Centraal-Azië uitgeroepen tot noodregio’s.

„De voormalige Sovjet Unie is na Afrika inderdaad het zorgwekkendste gebied. Sinds de perestrojka is de gezondheidszorg daar erg verslechterd. Vroeger werd men twee jaar naar een kuuroord gestuurd. Nu worden veel tbc-patiënten juist onvoldoende geholpen. Omdat tbc-patiënten in Oost-Europa veelal wel antibiotica kregen en krijgen, maar vaak niet in de juiste combinatie of met de goede begeleiding, is de bacterie die de ziekte veroorzaakt resistent geraakt tegen de gangbare antibiotica. Dat heeft als gevolg dat nu veel duurdere en veel zwaardere medicijnen moeten worden gebruikt. Die kunnen ernstige bijwerkingen hebben, zoals geelzucht en psychische stoornissen.

„Een speciaal comité coördineert sinds kort de vraag naar deze medicijnen, zodat de farmaceutische industrie grotere hoeveelheden kan afzetten, en de antibiotica daarmee goedkoper worden.

„Onze grootste vrees ligt bij de gevangenissen. We vermoeden dat de bacterie zich daar ontwikkelt tot een vorm die ook resistent is tegen die zwaardere medicijnen. Dan wordt de ziekte zeer moeilijk te genezen. Zeker weten we het nog niet. Het is lastig om statistieken te krijgen van het gevangeniswezen in Oost-Europa.”

Hoe komt het dat tbc zo wordt onderschat?

„Het is een ziekte die vooral de armen treft. Een gemiddelde minister van Gezondheidszorg moet er expliciet aan worden herinnerd dat in zijn land tbc voorkomt, omdat hijzelf zich meestal niet in kringen beweegt waar de ziekte heerst. In de jaren negentig is tuberculose totaal veronachtzaamd.

„Vorig jaar pas is op een gezondheidstop in Afrika voor het eerst onderkend dat tbc afzonderlijk moet worden bestreden. Daarvóór werd het door velen als neveneffect van aids beschouwd. Aids wordt nog steeds gezien als de belangrijkste infectieziekte. Daar gaat dus het meeste geld heen.”

Bill Gates, de grondlegger van Microsoft, schonk begin dit jaar 600 miljoen dollar voor onderzoek naar tbc. U zegt 56 miljard nodig te hebben om te zorgen dat het aantal gevallen van tbc in 2015 wereldwijd begint te dalen. Wie betaalt de rest?

„De regeringen van de afzonderlijke landen. Het is hun publieke plicht, omdat tbc een infectieziekte is die zich verspreidt als zij niet actief bestreden wordt. De Wereldbank geeft daarnaast leningen en sommige landen dragen veel bij aan de budgetten van ontwikkelingslanden. Nederland is in Europa bijvoorbeeld een van de landen die veel betaalt. De Europese Unie en Duitsland dragen daarentegen vrijwel niets bij.”

    • Thalia Verkade