Nachtmerrie van alle zeilers

Zeilers zijn zich bewust van de gevaren. Ook de gisteren overleden Hans Horrevoets sprak voor het begin van de Ocean Race over de risico’s. „Maar het leven zou saai zijn als we niet zeilden.”

De dood van de ervaren Nederlandse oceaanzeiler Hans Horrevoets (32), die gisterochtend midden op de Atlantische Oceaan overboord sloeg en verdronk, heeft de internationale zeilwereld diep geschokt. „De ergste nachtmerrie van iedere zeiler”, is de reactie van schipper Mike Sanderson van ABN Amro I en ‘ploeggenoot' van Horrevoets.

Horrevoets nam aan boord van ABN Amro II deel aan de Volvo Ocean Race. Ook de andere teams in de wedstrijd reageren verslagen. „Wat moet je zeggen?”, schrijft schipper Paul Cayard van Pirates of the Carribean. „Ik heb altijd aangenomen dat als je van deze boten valt, dat dat dan het einde is.” Cayard noemt het oceaanracen een „hazardous activity”: „Je neemt alle voorzorgsmaatregelen die je kunt bedenken, maar ongelukken gebeuren.”

Aan boord van de zeven zeilboten van de Ocean Race, met 32.000 zeemijlen en negen etappes een van de zwaarste zeilevenementen ter wereld, staat veel in het teken van de veiligheid om de bemanning te vrijwaren van ongelukken bij aanvaringen met ijsbergen, walvissen of bij hoge zee. De boten worden volgens strenge veiligheidsconstructies ontworpen, er zijn procedures, regels en maatregelen afgesproken, maar ‘van de boot vallen’, zoals Horrevoets zelf zei bij de start van de wedstrijd in november, blijft een reëel gevaar.

Om overboord vallen te voorkomen, dragen de zeilers te allen tijde een harnas met lijn, die ze vasthaken op de plek op de boot waar ze op dat moment werken. Op de nieuwe generatie zeventig-voeters is dit aanlijnen onmisbaarder dan ooit. De nieuwe Volvo 70, genoemd naar de lengte van 70 voet, is de opvolger van de VO60, en „krachtiger, ingewikkelder en kwetsbaarder dan de zestigvoeter”, zoals de Britse schipper Neil McDonald van de Zweedse boot Ericsson het uitdrukte.

De grotere boten varen door lichter materiaal, grotere zeiloppervlakten en een zwenkkiel in plaats van waterballasttanks sneller dan ooit, tot 35 knopen (65 kilometer per uur), en zijn ook gevoeliger dan hun voorgangers. Door snelheid en ontwerp spoelt er nog meer water over het dek. „Als je op deze boten bij veel wind niet bent aangelijnd”, aldus een insider, „kun je überhaupt niet op je werkplek blijven zitten”.

Vermoeidheid kan ook een rol spelen. De boten worden met negen bemanningsleden plus schipper gezeild. De race is een fysieke uitputtingsslag van negen maanden. Zij werken in een wachtsysteem van vier uur op, vier uur af, maar meer dan drie uur achtereen slapen komt zelden voor. Gerd Jan Poortman van ABN Amro II zei onlangs: „Ik heb al een paar keer meegemaakt dat ik drie uur power naps kon doen in drie dagen tijd.” Poortman raakte zelf tussen Melbourne en Auckland gewond toen hij door een golf werd gegrepen en tegen een zwaard gesmeten.

Horrevoets stond bekend als een van de meest voorzichtige jongens aan boord. „In Auckland hebben we op zijn verzoek alle procedures nog eens doorgenomen”, zegt Tom Touber van ABN Amro. Details van het ongeluk zijn nog niet bekend. Wel dat Horrevoets, gekleed in de voorgeschreven kleding, de spinnaker aan het trimmen was toen de golf het dek overspoelde. „Toen we weer zicht hadden, was Hans niet meer aan dek”, aldus een bemanningslid.

Direct werd de man-overboord-procedure in werking gesteld. Veertig minuten later was Horrevoets gelokaliseerd, ook door het veiligheidslichtje op zijn pak. Het ongeval gebeurde met windkracht 7 – zwaar weer, maar niet extreem. Ook in de watertemperatuur, 14 graden, is de overlevingstijd gemiddeld zes uur. Niemand vreesde het ergste. Toch mocht reanimatie niet meer baten. „Wij weten niet meer details”, aldus Touber. „We hebben er ook nog niet naar gevraagd. Onze eerste zorg is om de jongens zo snel mogelijk in de haven te krijgen.” Een nog onbeantwoorde vraag is of Horrevoets op het moment dat hij overboord sloeg was ‘aangelijnd’.

Voor het eerst in de geschiedenis van de wedstrijd hebben de boten verplicht een body bag aan boord. Touber: „Er wordt onderzocht of het stoffelijk overschot eerder van boord gehaald kan worden, maar het is niet waarschijnlijk. De snelste manier om aan wal te komen is toch gewoon doorzeilen.”

De boot wordt zondagnacht in Portsmouth verwacht. De overige zes boten in de vloot zeilen deze zevende etappe wel uit. Koploper ABN Amro I, die in aangepast tempo is gaan zeilen, wordt zaterdagmiddag in Engeland verwacht.

Oceaanracen kent risico’s. Roy Heiner, technisch directeur van de teams van ABN Amro, stelt in een reactie dat zeezeilen „natuurlijk” een „gevaarlijke sport” is. „Gevaarlijker dan thuis op de bank zitten. Oceaanzeilers zijn zich zeker van de risico’s bewust, maar zijn daar niet voortdurend mee bezig. Als je in de auto de straat opgaat, denk je ook niet steeds wat er allemaal zou kunnen gebeuren.”

Zo dacht Horrevoets er ook over. Vlak voor zijn tweede Ocean Race zei hij tegen een Britse journalist: „Ja, het kan gevaarlijk zijn, natuurlijk. Maar hoe zou het zijn als we niet zeilden? Het leven zou saai zijn, en je zou ook kunnen overlijden bij een auto-ongeluk.”