Muziek moet als een taal klinken

Romeo en Julia van Micha Hamel beleeft morgen zijn wereldpremière.

Hamel verwerkte het verhaal in een zuiver instrumentale compositie.

Foto Vincent Mentzel Micha HAMEL,dichter,dirigent.foto VINCENT MENTZEL/NRCH.==F/C==,Vreeland,18 jan. 2005 Mentzel, Vincent

'Het mooie aan het verhaal van Romeo en Julia is dat het twee werelden laat zien die met elkaar botsen. Het is niet simpelweg goed tegen kwaad, het zijn twee families die ruzie met elkaar hebben en zich pas verzoenen als de twee zijn geofferd die wél iets met elkaar wilden. Ik krijg dan allemaal gratis muzikale informatie. Families laten zich ogenblikkelijk vertalen naar instrumentfamilies. Ik ben geïnteresseerd in ruimtelijke opstellingen, en hier krijg je dat links/rechts gewoon cadeau. En ook het langzamerhand naar elkaar toegroeien en met elkaar verstrengelen van tweesolo-instrumenten, terwijl hun begeleiders met elkaar botsen. Het schema is heel eenvoudig, maar de gevoelswereld ontzettend rijk, en dat maakt het geschikt voor muziek.'

Aan het woord is componist en dirigent Micha Hamel (1970). Morgen speelt het Residentie Orkest onder leiding van Susanna Mälkki de wereldpremière van zijn Romeo en Julia, gebaseerd op het beroemde toneelstuk van Shakespeare. Opvallend is dat Hamel het gegeven verwerkte in een zuiver instrumentale compositie: een dubbelconcert voor hobo (Julia) en hoorn (Romeo). Er is dus geen tekst of ballet waarin het verhaal wordt uitgelegd - dat moet de muziek zelf doen. Die opzet strookt echter volledig met Hamels benadering, ook als dirigent, van álle muziek.

'Als ik een Schubert-symfonie dirigeer, heb ik ook een soort scenario in mijn hoofd. Niet in termen van 'nu stapt Pietje op zijn fiets', maar je moet toch zorgen dat de ene noot bij die andere gaat horen. Je hebt een f en een g, en... nou ja, waarom zouden die twee met elkaar te maken moeten hebben? Misschien wil die g in de buurt komen van die f, of hem opeten, of hij komt toevallig langs. In dat soort termen denk ik.

'Sommige delen van de muziek heb ik wel letterlijk op de woorden van Shakespeare gezet, in een Nederlandse vertaling. Daarna heb ik die woorden weer doorgestreept. Ik wilde onderzoeken of je zo muziek krijgt die op een onbewust niveau heel direct communiceert. Onze hersenen zijn gewend aan onze taal: we kennen de klanken, de zinsmodulaties, de stembuigingen. Muziek is daar ooit een afgeleide van geweest. Ik denk dat Nederlandse muziek daar ook gebruik van moet maken. In veel Tsjechische muziek hoor je vaak een accent op de eerste tel, precies zoals ze daar de klemtoon altijd op de eerste lettergreep leggen. De Weense melodiek, van Mozart of Beethoven, heeft ook een connectie met de Duitse prosodie - de muziek van Mozart heeft zeker een element dat je niet kunt begrijpen als je geen Duits spreekt. In dit stuk wilde ik ontdekken of ik zo ook een 'Nederlandse muziek' kan verzinnen.

'Ik heb toevallig halverwege het componeren een aantal keer Romeo en Julia van Prokofjev gedirigeerd. Een geweldig stuk, maar ik heb er verder niets mee gedaan in mijn eigen compositie. Ik houd niet van citeren. Ik ben wel ontzettend geïnteresseerd in wat Prokofjev in melodisch opzicht kan. Zijn melodieën moduleren vaak op een bijzonder ingewikkelde manier door. Ze zijn heel gemakkelijk te onthouden maar moeilijk na te zingen, en daardoor blijven ze zeer fris. Dat heb ik van Prokofjev geleerd.

'Romeo en Julia gaat, zoals veel van mijn stukken, in sneltreinvaart voorbij. In 26 minuten heb je het hele traject gedaan. Dat past ook precies bij het verhaal: het gaat over heel jonge mensen, 14 en 16 jaar oud, die heftig reageren en snel van kleur verschieten. Mensen van die leeftijd denken ook verschrikkelijk snel, ze voelen erg veel tegelijk en ze zijn wild en roekeloos. Ik heb geprobeerd dat tot uitdrukking te brengen in het tempo van de gebeurtenissen. Het is een vrij 'opgedraaid' stuk. Zoals je een brommer opvoert.'

Residentie Orkest o.l.v. Susanna Mälkki. 'Een eeuw in muziek', met o.a. Romeo en Julia van Micha Hamel. 20/5 Den Haag. www.residentieorkest.nl