In Den Haag is ze alleen, maar daarbuiten is juist veel steun

Het kwaad is bestreden, het goede bereikt, zo is de stemming aan het Binnenhof.

Maar een aanzienlijk aantal Nederlanders vindt gewoon dat Rita Verdonk gelijk heeft.

Het komt in het Nederlandse parlement zelden voor dat de regeringscoalitie en de oppositie het roerend eens zijn over een onderwerp uit de portefeuille van minister Verdonk. Maar dinsdagnacht was dat toch het geval. Vrijwel de gehele Tweede Kamer droeg de minister op haar standpunt over het Nederlanderschap van Ayaan Hirsi Ali in te slikken. Volgens Verdonk bezit Hirsi Ali, tot dinsdag Kamerlid voor de VVD, de Nederlandse nationaliteit niet, omdat zij heeft gelogen over haar naam en geboortedatum. De meerderheid van de Tweede Kamer stelde Verdonk in het ongelijk: volgens de Kamer is Hirsi Ali Nederlandse, en heeft de minister onvoldoende zorgvuldig gekeken naar de bijzondere omstandigheden in dit geval. Zij moet haar huiswerk overdoen. Na het debat kon een gevoel van tevredenheid neerdalen over de volksvertegenwoordiging: het kwaad was bestreden, en het goede was bereikt.

Opiniepeilers melden intussen dat er in de samenleving een ruime meerderheid zou zijn, die vindt dat Hirsi Ali het Nederlanderschap moet worden ontnomen. Er lijkt een scheidslijn te bestaan tussen de mening van de bestuurlijke en politieke elite over deze kwestie en die van de rest van het land. Wie luistert naar de taal van het web, hoort dat machts- en mediageile zakkenvullers, autisten, egotrippers en debielen het Binnenhof bevolken. Wie de peilingen en dit soort uitingen legt naast de uitslag van het Kamerdebat, komt tot de conclusie dat de Revolte der Boze Burgers Part II eraan komt.

De zaak-Hirsi Ali gaat nu niet meer alleen over het Nederlanderschap van een ex-Kamerlid. De vraag is aan de orde hoe het parlementaire systeem het heersende ongenoegen ditmaal zonder grote schokken kan absorberen. Natuurlijk, de peilingen, die als thermometers de temperatuur in onderbuik van de natie moeten meten, zijn een onzeker en gebrekkig instrument. Terwijl Maurice de Hond aanvankelijk peilde dat respondenten in overgrote meerderheid achter Verdonk stonden in de zaak-Hirsi Ali, was dat woensdag omgekeerd. Maar peilingen geven wel algemene trends aan. De trend is in dit geval dat een flink deel van de kiezers zich niet vertegenwoordigd voelt door de Tweede Kamer. Waartoe dat kan leiden, is in 2002 gebleken, toen Pim Fortuyn zijn komeetachtige opkomst beleefde.

Minister Verdonk, aspirant-partijleider van de VVD, geeft er blijk van zich dit te realisere n. Zij presenteerde haar nederlaag in het parlement de dag erna in het land als een overwinning. Wat die Kamerleden haar hadden opgedrongen te doen, stond mijlenver af van wat mensen buiten Den Haag ervan vinden, zei ze tegen iedereen die het horen wilde. De minister straalde minachting uit voor die parlementariërs die haar zo lang van haar belangrijke werk hadden gehouden.

Gisteren was dat overigens aanleiding voor de minister-president om voor het eerst in deze affaire op te treden. Verdonk moest in het Torentje komen, de werkkamer van de premier. En na afloop verklaarde Balkenende streng dat de minister gewoon die Kameruitspraak moet uitvoeren. Voor de campagne van Verdonk was dit weer bruikbaar materiaal: eenzaam strijder voor de burger tegenover het Haags-politiek-complex.

Ook binnen haar eigen VVD cultiveert Verdonk die positie. Zij verscheen woensdagavond bij het tv-programma Netwerk in haar eentje op een leeg strand. En ze vertelde hoe de VVD de vólkspartij is voor vrijheid en democratie. Prominénte VVD'ers staan in rijen opgesteld om te vertellen dat zij Verdonk niet steunen. De hele partijtóp koestert staatssecretaris Rutte (Onderwijs), de liberale leiderandus, die cijfermatig zo goed is ingevoerd in alle dossiers, die zo goed kan debatteren straks met Wouter Bos van de PvdA. Rutte, die zo aardig kan glimlachen en die bovendien al zijn hele leven lang van de VVD is geweest.

Verdonk was kort over 'de bobo's': als het ze straks niet bevalt dat zij aan de macht komt, kunnen ze wat haar betreft opkrassen.

De partij-elite ziet dit risico. Die probeert haar zo lang mogelijk binnen boord te houden om haar te kunnen beheersen. Het allergrootste gevaar voor de huidige VVD zou zijn wanneer Verdonk aanleiding zou hebben om af te treden. In dat geval zou zij zich bínnen de VVD kunnen profileren tegen het kabinet en de fractie in de Kamer. Dat is ook de reden waarom de VVD-fractie dinsdagnacht het vertrouwen niet in haar durfde op te zeggen.

Verdonk is voorlopig niet van plan om voor zichzelf te beginnen met een eigen Lijst Rita. Als zij de lijsttrek kersverkiezing wint is, dat ook niet nodig. Zij neemt dan de VVD over mét haar eigen achterban. Voor het huidige VVD-kader een tragisch moment. Zij vinden dat hun partij wordt gekaapt en spreken over een 'poujadistische coup'. Uit het oogpunt van representatie echter biedt dit scenario het voordeel dat de volksvertegenwoordiging straks een betere afspiegeling biedt van de samenleving. Of op die manier het ongenoegen van de boze burgers straks zal worden weggenomen, zullen de opiniepeilingen tegen die tijd moeten uitwijzen.

De citaten in dit artikel zijn afkomstig van de website van de Telegraaf

    • Frank Vermeulen