Dierlijk denkwerk

Hond Foto AP The eyes of a bullmastiff watches proceedings at the annual Crufts Dog Show, at the National Exhibition Centre in Birmingham, England, Thursday March 9, 2006. More than 24,000 dogs from 32 countries are gathering for the event, which is in its 115th year and is expected to attract tens of thousands of visitors over four days of competition, culminating in the prestigious Best in Show contest.(AP Photo/Rui Vieira-pa) ** UNITED KINGDOM OUT: NO SALES: NO ARCHIVE: ** Associated Press

Temple Grandin & Catherine Johnson: Denken als de dieren. (Animals in translation). Bruna, 348 blz. € 17,95.

Het kost veel werk om een blindengeleidehond vertrouwd te maken met het oversteken van kruispunten. Je moet hem trainen bij uiteenlopende oversteekplaatsen. Kruisingen met verkeerslichten met en zonder zebrapad, kruisingen met verkeerslichten zonder zebrapad. Kruisingen met hangende verkeerslichten, kruisingen met staande verkeerslichten. Enzovoort. Honden doen niet al te veel aan generaliseren. Ze zijn juist goed in het zien van verschillen. Dat is niet dom, maar soms wel lastig. Net zo lastig als autistische mensen het soms vinden iets schijnbaar eenvoudigs te leren. Neem het autistische jongetje dat eindelijk had geleerd boter op zijn brood te smeren. Maar toen zijn ouders hem pindakaas gaven wist hij niet wat hij ermee aan moest. Zijn nieuwe vaardigheid gold alleen voor boter, pindakaas was een totaal andere categorie.

Voor ‘gewoon’ functioneren in de door mensen vormgegeven maatschappij moet je af en toe ook flink generaliseren. Autisten en dieren gedragen zich vaak hyperspecifiek. Ze generaliseren wel degelijk; in dit voorbeeld ten aanzien van verschillende verpakkingen boter of sneetjes brood.

Temple Grandin is een autistische Amerikaanse wetenschapster. Menselijke emoties en interacties zijn voor haar moeilijk te begrijpen, maar het gedrag van dieren lijkt ze intuïtief aan te voelen. Ondanks die handicap kon ze dierwetenschappen studeren. Zo kwam ze erachter dat ze dieren inderdaad begrijpt zoals de meeste mensen dat niet kunnen. ‘Autistische mensen kunnen denken op de manier waarop dieren denken’, zegt zij zelf. ‘Natuurlijk kunnen we ook op dezelfde manier denken als normale mensen, zo erg verschillen we nou ook weer niet. Op de weg tussen het dieren- en het mensenrijk is autisme een soort tussenstation en dat geeft mensen zoals ik een unieke gelegenheid om ‘dierentaal’ te vertalen.’

Haar hersenen staan bewuster stil bij visuele indrukken, bij nieuwe dingen, veranderingen, verschillen, potentiële bedreigingen. Veel autisten ondervinden daar alleen de nadelen van: een beangstigende overdosis indrukken. Bij het binnenkomen van een kamer vol mensen bijvoorbeeld. Grandin heeft die handicap weten om te buigen tot een talent. Inmiddels heeft ze zich onmisbaar gemaakt, als adviseur bij slachterijen. Perioden van paniek en andere angsten op de transportlijn weet zij op te lossen, door zich in het standpunt van de dieren te verplaatsen – en het detail te zien dat ze zo van slag brengt. Een vreemde lichtinval; een rare weerspiegeling op een vochtig geworden vloerdeel. Door het autisme werken haar hersenen duidelijk anders.

Bij normale mensen overheerst de pre-frontale cortex, die de boel nogal overheerst, categoriserend en generaliserend, waardoor ze soms te weinig stilstaan bij zintuiglijke indrukken, die van henzelf of die van anderen en dus ook van dieren. Grandins boek is een mooie beginnerscursus diergedrag en wetenschap, en ook nog eens een document over leven met een wonderlijke en beangstigende afwijking.