De angst van Montenegro

De meeste Montenegrijnen zijn voor afscheiding vanhun 'grote broer' Servië.

De Serviërs in Montenegro klampen zich vast aan de band met Belgrado.

Voorstanders van de onafhankelijkheid van Montenegro zwaaien met nationale vlaggen in de Montenegrijnse stad Cetinje Foto AP Supporters of independence, wave national flags as they arrive at a pro-independence rally in the medieval Montenegrin capital of Cetinje, some 35 km west of Podgorica, Friday, April 28, 2006. Montenegrin unionists say they are confident that a high turnout at a May independence referendum could help preserve a joint state with Serbia, even as a new poll suggested on Friday that most voters supported independence. Montenegrins are deeply divided over whether the tiny Adriatic state of about 600,000 people would be better off in a union with Serbia or on its own. The Montenegrin government is advocating independence, while the opposition supports the Serbia-Montenegro union. (AP Photo/Risto Bozovic) Associated Press

Het zeurende geluid van een elektrisch orgel draagt ver op het water in de baai van Sveti Stefan, een badplaats aan de Montenegrijnse kust. In een oude villa aan het strand komen de gasten voor een bruiloft bijeen. Op het terras roken en drinken de mannen.

'Een trouwerij in Montenegro gaat door tot diep in de nacht', zegt rechter Vukasin Zenovic. 'De bruidegom is 42, en dat is nog jong. Montenegrijnse mannen uit de kuststreek trouwen laat, want eerst moet er van het leven worden genoten.'

De notabelen en lokale zakenlieden in de kring rond Zenovic grinniken. Over de duurzaamheid van het huwelijk van vandaag laat niemand zich uit. Het gesprek wordt beheerst door de mogelijke opsplitsing van de unie Servië-Montenegro.

Zondag spreken de Montenegrijnen zich per referendum uit over afscheiding van Servië waarmee het kleine Montenegro sinds 1993 een losse statenbond vormt. Zo'n 43 procent beschouwt zich als Montenegrijn, 32 procent noemt zich Serviër. Verder wonen er Albanezen, Bosnische moslims, Kroaten en Roma.

In taal en cultuur zijn de Montenegrijnen en Serviërs sterk verwant, maar sinds Joegoslavië uiteenviel werd het onderscheid steeds belangrijker gemaakt. Montenegrijnen hebben genoeg van de dominantie van grote broer Servië. De meerderheid wil onafhankelijkheid. Maar de Serviërs in Montenegro klampen zich vast aan 'Belgrado'. In een onafhankelijk Montenegro delven ze economisch en cultureel het onderspit.

Rechter Zenovic is fel tegen onafhankelijkheid. 'Of ik Montenegrijn of Serviër ben doet er niet toe. Het is om praktische redenen een slecht idee. Onze economie draait merendeels op toeristen uit Servië. We moeten hen te vriend houden.'

Achter hem rijst uit de mist boven de zee het majestueuze, op een schiereiland gelegen hotel Sveti Stefan op. Montenegro (Zwarte Bergen) heeft zich als 'wilde schoonheid' in de toeristenmarkt gezet. De kwalificatie 'wild' riep tot voor kort associaties op met roversbendes en bloedwraak. Maar dat beeld kantelt. Vooral Ieren en Britten kopen er huizen en ruïnes aan het water, Russen bouwen er luxe vakantieoorden. 'Om geld wit te wassen', zeggen ze aan de kust. Rechter Zenovic doet zelf ook in huizen. 'Die bijverdienste heb ik hard nodig, met mijn salaris van 300 euro.'

'Het land achter Gods rug', schreef A. den Doolaard over het land van dit ruige bergvolk waar de man te paard zat, terwijl zijn vrouw er achteraan liep. 'Dit is nog altijd een land van macho's', zegt studente Masja uit Podgorica. Zij en haar vriendin Katarina stemmen vóór onafhankelijkheid. 'Opdat Montenegro moderniseert', zegt Katarina, die Servische taal- en letterkunde studeert.

Op de bergen rond het stadje Kolasin ligt nog sneeuw. 'Nee' staat er op de posters. De meerderheid in Kolasin is Servisch en stemt tegen onafhankelijkheid. Loco-burgemeester Mile Sukovic schenkt in de vroege ochtend eerst een pruimenbrandewijn in. 'Als we onafhankelijk worden, worden we dat met dezelfde corrupte politici', moppert Sukovic. 'De club rond premier Milo Djukanovic heeft hier alles in handen. Met het referendum spelen ze vals spel: ze hopen daarmee politiek te overleven.'

De voorstanders van onafhankelijkheid hebben zich met de verkeerde argumenten op het referendum gestort, vindt Svetozar Jovicevic, hoogleraar in Podgorica. 'Veel Montenegrijnen denken dat onafhankelijkheid automatisch het EU-toegangskaartje oplevert. Maar wat de EU meer interesseert zijn de hoognodige politieke hervormingen hier.'

Volgens Jovicevic, oud-diplomaat en invloedrijk politiek analist, heeft de regering-Djukanovic zich in de oorlogseconomie verrijkt. 'In de jaren negentig, toen ons land werd getroffen door economische sancties, controleerden ze de benzine- en sigarettensmokkel. Zo hebben ze de economie, de politiek en de media in handen gekregen.'

Pas bij ten minste 55 procent van de stemmen vóór erkent de EU de onafhankelijkheid. Bij die eis heeft Montenegro zich neergelegd. Beide kampen, vóór en tegen, organiseren gratis trein-, bus- en vliegretours om in Servië wonende Montenegrijnen in hun eigen land te kunnen laten stemmen.

Jovicevic: 'De grote angst is dat we eindigen in de zogeheten 'grijze zone', met een uitslag tussen de 50 en 55 procent. Wat gebeurt er als 54,9 procent voor onafhankelijkheid stemt? Ik ben beducht voor de reacties als ze dan vanuit Brussel alsnog uit de droom worden geholpen.'

Daarover maakt Ranko Krivokapic, de boomlange voorzitter van het Montenegrijnse parlement, zich nog geen zorgen. In zijn werkkamer neuriet hij het eerste refrein van 'Oh prachtig ochtendgloren in mei', een eeuwenoud Montenegrijns lied. Dát moet volgens hem het nieuwe volkslied worden. Samen met premier Djukanovic is Krivokapic de stuwende kracht achter het referendum.

'We willen ontsnappen aan de wurggreep van Belgrado', zegt Krivokapic. 'Servië is nog altijd niet klaar om te zeggen: de oorlogen van de jaren negentig waren fout. Het land heeft ons in het isolement meegesleurd, en daar willen we een einde aan maken.'

    • Tijn Sadée