Boze burgers en Kamer weer ver uiteen

Burgers zijn woedend dat de Kamer Verdonk terugfloot in de zaak-Hirsi Ali, blijkt op internet en uit peilingen. Ze voelen zich niet vertegenwoordigd.

Rita Verdonk stapt in de auto na overleg met premier Balkenende en de twee vice-premiers, gisteren in Den Haag Foto Roel Rozenburg Den Haag:18.5.6 Verdonk na overleg met premier Balkenende en de beide vice-premiers inzake de motie Nederlandse nationaliteit Hirsi Ali. © foto: Roel Rozenburg Rozenburg, Roel

Frank Vermeulen

De kwestie-Hirsi Ali splijt de publieke opinie in Nederland. Voor- en tegenstanders van het optreden van minister Verdonk (Vreemdelingenzaken en Integratie, VVD) staan lijnrecht tegenover elkaar. Bovendien is er een tegenstelling tussen de mening van de bestuurlijke en politieke elite over deze kwestie en die van de rest van het land. Wie bijvoorbeeld luistert naar de taal van het web, hoort dat machts- en mediageile zakkenvullers, autisten, egotrippers en debielen het Binnenhof bevolken. En wie de opiniepeilingen legt naast de uitslag van het Kamerdebat van dinsdagnacht, komt tot de conclusie dat de Revolte der Boze Burgers Part II eraan komt.

De zaak-Hirsi Ali gaat allang niet meer alleen over het Nederlanderschap van een ex-Kamerlid. De vraag is aan de orde hoe het parlementaire systeem het heersende ongenoegen ditmaal zonder grote schokken kan absorberen.

Het komt in het Nederlandse parlement zelden voor dat de partijen van de regeringscoalitie en die van de oppositie het roerend eens zijn over een onderwerp uit de portefeuille van minister Verdonk. Maar dinsdagnacht was dat toch het geval. Vrijwel de gehele Tweede Kamer droeg de minister op haar standpunt over het Nederlanderschap van Ayaan Hirsi Ali in te slikken. Bovendien moet Verdonk haar huiswerk overdoen.

Maar opiniepeilers melden dat er in de samenleving een ruime meerderheid zou zijn, die mét Verdonk vindt dat Hirsi Ali het Nederlanderschap moet worden ontnomen. Natuurlijk, de peilingen, die als thermometers de temperatuur in onderbuik van de natie moeten meten, zijn een onzeker en gebrekkig instrument. Maar peilingen duiden ondanks alle grilligheden mogelijk wel algemene trends aan. De trend is dan in dit geval todat een flink deel van de kiezers zich in de zaak-Hirsi Ali niet gerepresenteerd voelt door de Tweede Kamer. Waartoe dat kan leiden, is in 2002 gebleken, toen Pim Fortuyn zijn opkomst beleefde.

Minister Verdonk, aspirant-partijleider van de VVD, geeft er blijk van zich dit te realiseren. Zij presenteerde haar nederlaag in het parlement de dag erna in het land als een overwinning. Gisteren was dat aanleiding voor de premier om op te treden. Verdonk moest in het Torentje komen. En na afloop verklaarde Balkenende dat de minister gewoon die Kameruitspraak gaat uitvoeren. Voor de campagne van Verdonk was dit bruikbaar materiaal: eenzaam strijder voor de burger tegenover het Haags-politiek-complex.

Ook binnen haar eigen VVD cultiveert Verdonk die positie. Zij verschijnt woensdagavond bij het tv-programma Netwerk. Niet in de Haagse Tweede Kamer, maar alleen op een leeg strand. En ze vertelt over hoe de VVD de vólkspartij is voor vrijheid en democratie. De hele partijtop koestert haar rivaal staatssecretaris Rutte (Onderwijs) die alle dossiers kent, die zo goed kan debatteren straks met Wouter Bos van de PvdA. Verdonk was kort over „de bobo’s”: als het ze straks niet bevalt dat zij aan de macht komt, kunnen ze wat haar betreft opkrassen.

De partij-elite ziet dit risico. Die probeert haar zo lang mogelijk binnen boord te houden, om haar te kunnen beheersen. Gisteravond verscheen vice-premier Zalm samen met Verdonk voor de camera. En Zalm liet Verdonk voor de tweede keer op een dag plechtig beloven dat ze de Kamermoties écht gaat uitvoeren. Het allergrootste gevaar voor de huidige VVD zou zijn wanneer Verdonk aanleiding zou hebben om af te treden. Dan zou zij zich bínnen de VVD kunnen profileren tegen het kabinet en de fractie in de Kamer.

Verdonk lijkt voorlopig niet van plan om voor zichzelf te beginnen met een Lijst Rita. Als zij de lijsttrekkersverkiezing wint, is dat ook niet nodig. Zij neemt dan de VVD over mét haar eigen achterban.

Voor de huidige VVD-kaders een tragisch moment. Zij vinden dat hun partij wordt gekaapt. Uit het oogpunt van representatie echter biedt dit scenario het voordeel dat de volksvertegenwoordiging straks een betere afspiegeling geeft van de samenleving. Of dat het ongenoegen van de boze burgers zal wegnemen zullen de opiniepeilingen tegen die tijd moeten uitwijzen.

    • Frank Vermeulen