Praten met wrede krijgsheren

De leiders van de Oegandese rebellenbeweging het Verzetsleger van de Heer worden gezocht wegens oorlogsmisdaden.

Nu doen ze mee aan vredesoverleg onder bemiddeling van Pax Christi.

Het Oegandese ‘Verzetsleger van de Heer’ heeft naar schatting 15.000 kinderen ontvoerd en ingelijfd in hun occulte beweging. Zo onveilig was de situatie op het platteland in het noorden van Oeganda dat dorpelingen, vooral vrouwen en kinderen, elke avond naar de dichtsbijzijnde stad trokken om daar onder bescherming van regeringssoldaten een enigzins veilig onderkomen te vinden voor de nacht. Deze jongens keerden op een vroege ochtend in oktober 2004 terug naar hun dorpje in de buurt van Kitgum, de opgerolde slaapspullen aan een touwtje om de schouder. Foto Hollandse Hoogte Children walk home after spending the night sleeping in Kitgum. Every night thousands of villagers, primarily women and children, trek into the town of Kitgum where the presence of Ugandan Armed Forces offer some protection from kidnapping by the LRA. Roger Lemoyne/Redux/Hollandse >

De Nederlandse tak van Pax Christi heeft voor een doorbraak gezorgd bij vredesbesprekingen tussen de Oegandese rebellenbeweging het Verzetsleger van de Heer (LRA) en de Oegandese regering. De leiders van het beruchte LRA worden door het Internationaal Strafhof (ICC) in Den Haag gezocht voor oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid.

De Oegandese president Museveni beloofde gisteren het nieuwe vredesinitiatief te steunen en de veiligheid van de door het ICC gezochte LRA-leider Joseph Kony te garanderen.

Een sleutelrol bij het vredesplan speelt de regering van het semi-autonome Zuid-Soedan. In de regio West-Equatoria in Zuid-Soedan organiseerde Pax Christi de afgelopen weken twee bijeenkomsten met twee hoge LRA-leiders: Joseph Kony en zijn rechterhand Vincent Otti. Aanwezig voor de Zuid-Soedanese regering was vice-president Riëk Machar.

Afgesproken werd dat het vredesoverleg zal plaatshebben in Zuid-Soedan met Pax Christi als bemiddelaar. De Zuid-Soedanese president Salva Kiir overhandigde het voorstel vorige week aan de Oegandese president Museveni.

De komst van LRA-leider Joseph Kony naar de voorbereidende besprekingen is bijzonder. Kony hult zich in een waas van geheimzinnigheid. Al jaren verscheen hij niet meer in het openbaar. Zijn overgelopen medewerkers beschrijven hem als een bezield spreker met grote uitstralingskracht. Zijn occulte beweging werd berucht door de ontvoeringen van kinderen en het brute optreden tegen burgers in het noorden van Oeganda. In Noord-Oeganda leven als gevolg van de oorlog ruim anderhalf miljoen burgers in kampen. Dat komt overeen met bijna 90 procent van de noordelijke bevolking

Het LRA is nu vooral actief buiten Oeganda. Vele LRA-strijders weken uit naar Zuid-Soedan en Congo. Zij zorgen daar voor grote onveiligheid en bedreigen de vorig jaar gesloten vrede in Zuid-Soedan en de verkiezingen van aanstaande juli in Congo. De afgelopen maanden was het LRA vooral actief in Zuid-Soedan. Het LRA beloofde bij de besprekingen met Pax Christi zijn aanvallen daar stop te zetten, en heeft zich aan die belofte gehouden.

Onderhandelingen met de LRA-strijders zijn altijd heikel geweest. Overleg dat al in het begin van de jaren negentig begon tussen de regering en het LRA leverde niets op. Vorig jaar leidden onderhandelingen tot het overlopen van enkele LRA-prominenten, maar niet tot een vredesakkoord. Volgens het Verzetsleger van de Heer probeerde het Oegandese regeringsleger het vredesoverleg te torpederen. Het LRA vertrouwde de Oegandese regering niet meer.

Een extra complicatie is ontstaan door het besluit van het Internationale Strafhof arrestatiebevelen uit te vaardigen tegen enkele leiders van het LRA.

Landen die het verdrag van het ICC hebben ondertekend, hebben zich daarmee verplicht om verdachten aan te houden die door het Strafhof worden gezocht. Vraag daarom was waar het vredesoverleg kan plaatshebben. Soedan heeft het ICC-verdrag niet geratificeerd, maar Oeganda en Congo, wel. Deze landen zouden de aangeklaagde LRA-leiders dus moeten arresteren.

„Het conflict in Noord-Oeganda gaat dieper dan de huidige oorlog”, zegt een medewerker van Pax Christi. De geschillen tussen het Bantu-zuiden van Oeganda en het Nilotische noorden waren sinds de onafhankelijkheid in 1960 een voedingsbodem voor conflict.

„De kerken van Oeganda willen overleg tussen regering en het LRA om tot vrede te komen. Op dat initiatief is Pax Christi ingesprongen. Niemand zal verdedigen dat het ICC het conflict kan oplossen.”

De Amerikaanse onderminister van Buitenlandse Zaken voor Afrika, Jendayi Frazer, is echter tegen overleg met de gezochte LRA-leiders, zei hij desgevraagd.

„President Bush wil nog voor het einde van het jaar van het LRA afraken. Het LRA moet worden onthoofd. Er is geen twijfel dat de leiders oorlogsmisdadigers zijn. Ze moeten worden uitgeleverd aan het ICC”, zei hij gisteren vanuit Londen.

    • Koert Lindijer