Verzetsleger van de Heer praat over vrede Oeganda

Als oorlogsmisdadigers gezochte leiders van het Verzetsleger van de Heer gaan met de Oegandese regering onderhandelen over vrede. Pax Christi bemiddelt, het Internationaal Strafhof moet voorlopig machteloos toekijken.

De Nederlandse tak van Pax Christi heeft voor een doorbraak gezorgd bij vredesbesprekingen tussen de Oegandese rebellenbeweging het Verzetsleger van de Heer (LRA) en de Oegandese regering. De leiders van het beruchte LRA worden door het Internationaal Strafhof (ICC) in Den Haag gezocht voor oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid. De Oegandese president Museveni beloofde gisteren het nieuwe vredesinitiatief te steunen en de veiligheid van de door het ICC gezochte LRA-leider Joseph Kony te garanderen.

Een sleutelrol bij het nieuwe vredesplan speelt de regering van het semi-autonome Zuid-Soedan. In de regio West-Equatoria in Zuid-Soedan organiseerde Pax Christi de afgelopen weken twee bijeenkomsten met twee hoge LRA-leiders: Joseph Kony en zijn rechterhand Vincent Otti. Aanwezig voor de Zuid-Soedanese regering was vice-president Riëk Machar. Er werd afgesproken dat het vredesoverleg zal plaatshebben in Zuid-Soedan met Pax Christi als bemiddelaar. De Zuid-Soedanese president Salva Kiir overhandigde het voorstel vorige week aan de Oegandese president Museveni.

De kans op een vreedzaam einde aan de twintig jaar oude oorlog in Noord-Oeganda was de afgelopen maanden afgenomen. Eerdere besprekingen hadden weinig opgeleverd en het LRA vertrouwde de Oegandese regering niet meer. Een extra complicatie ontstond na het besluit van het ICC arrestatiebevelen uit te vaardigen tegen enkele LRA-leiders.

Het LRA is nu vooral actief buiten Oeganda. In Noord-Oeganda leven als gevolg van de oorlog ruim anderhalf miljoen burgers in kampen, bijna 90 procent van de noordelijke bevolking. Vele LRA-strijders weken uit naar Zuid-Soedan en Congo. Zij zorgen daar voor grote onveiligheid en bedreigen de vorig jaar gesloten vrede in Zuid-Soedan en de verkiezingen van aanstaande juli in Congo.

Onderhandelingen met de uiterst brute LRA-strijders zijn altijd heikel geweest. Begin jaren ’90 begonnen overleg tussen regering en het LRA leverde niets op en onderhandelingen vorig jaar leidden tot het overlopen van enkele LRAprominenten, maar niet tot een akkoord. Volgens het LRA probeerde het Oegandese regeringsleger het vredesoverleg te torpederen.

Behalve dit onderlinge wantrouwen hebben de arrestatiebevelen van het ICC vredesinitiatieven gecompliceerd. Landen die het verdrag van het ICC hebben ondertekend, verplichten zich verdachten aan te houden. Vraag was waar het vredesoverleg kan plaatshebben. Soedan heeft het ‘ICC’ niet geratificeerd, maar Oeganda en Congo, wel. Deze landen zouden de aangeklaagde LRA-leiders dus moeten arresteren.

„Het conflict in Noord-Oeganda gaat dieper dan de huidige oorlog”, zegt een medewerker van Pax Christi. De geschillen tussen het Bantu-zuiden van Oeganda en het Nilotische noorden waren sinds de onafhankelijkheid in 1960 een voedingsbodem voor conflict. „De kerken van Oeganda willen overleg tussen regering en het LRA om tot vrede te komen. Op dat initiatief is Pax Christi ingesprongen. Niemand zal verdedigen dat het ICC het conflict kan oplossen”. De Amerikaanse onderminister van Buitenlandse Zaken voor Afrika, Jendayi Frazer, is echter tegen overleg met de LRA-leiders: „President Bush wil nog voor het einde van het jaar van het LRA afraken. Het LRA moet worden onthoofd. Er is geen twijfel dat de leiders oorlogsmisdadigers zijn. Ze moeten worden uitgeleverd aan het ICC.”

De aanwezigheid van LRA-leider Joseph Kony bij de voorbereidende besprekingen is bijzonder. Kony hult zich in een waas van geheimzinnigheid. Al jaren verscheen hij niet in het openbaar. Zijn overgelopen medewerkers beschrijven hem als een bezield spreker met grote uitstralingskracht. Zijn occulte beweging werd berucht door de ontvoeringen van kinderen en het brute optreden tegen burgers. Het LRA was de afgelopen maanden vooral actief in Zuid-Soedan. Het LRA beloofde bij de besprekingen met Pax Christi zijn aanvallen in Zuid-Soedan stop te zetten en heeft zich aan die belofte gehouden.

    • Koert Lindijer