Smeltende gletsjer Montana liegt niet

In Montana kun je naar het broeikaseffect kijken: de gletsjers smelten er weg. Het debat over een andere leefwijze in de VS verscherpt, de hoop op een nieuw ‘Kyoto’ herleeft.

Hier kun je de opwarming van de aarde zien. Al zevenduizend jaar zijn er gletsjers in Glacier National Park in de Amerikaanse staat Montana – een park van ruige bossen, beekjes, watervallen en blanke rotstoppen. Nog 27 gletsjers zijn er hier, zegt Dan Fagre, ecoloog en interdisciplinair onderzoeker voor het Amerikaanse Geological Survey (USGS). Maar over 25 jaar zullen ze weg zijn. „In 2030 verdwijnt de laatste. Weggesmolten door de opwarming van de aarde.”

Fagre doet sinds 1991 onderzoek naar de invloed van klimaatverandering op de gletsjers. Zijn kantoor is een sober houten huisje in het park, midden in de bossen. Alle stadia in de discussie over het versterkte broeikaseffect heeft hij meegemaakt. De honger naar gegevens begin jaren negentig. De agendering van het probleem door Al Gore – het was Fagre die in 1997 de vice-president overtuigde dat de smeltende gletsjers noopten tot actie. Daarna de ontkenning dan wel scepsis onder George W. Bush vanaf 2001.

Maar gletsjers liegen niet. En het waren niet in de laatste plaats de data van Fagre en zijn team die bijdroegen aan het einde van de wetenschappelijke discussie. „Het is verbazend hoeveel we te weten zijn gekomen. Alle twijfel over de smeltende gletsjers is weg.” De oorzaak is het versterkte broeikaseffect, en dat komt voort uit de toenemende uitstoot van broeikasgassen. „Punt.”

De toon van het publieke debat is minder stellig. Klopt, zegt Fagre. In een recent onderzoek bleek dat in de helft van alle mediaberichtgeving nog steeds scepsis over het broeikaseffect doorklinkt. „We zitten is een fascinerend stadium. De media negeren de wetenschap. Ze durven kennelijk niet aan te geven dat het gedrag van mensen echt zal moeten veranderen. Ze hobbelen liever achter politici aan die de wetenschap aan hun laars lappen.”

Het neemt niet weg dat de VS aan de vooravond van een verandering van leefwijze staan, denkt Fagre. Veel dingen gaan vanzelf. Als je tien jaar geleden een auto wilde kopen die zowel op benzine als op elektriciteit rijdt, was er één model verkrijgbaar. Nu zijn er zeventien modellen.

Het gaat nooit geleidelijk, altijd met schokken. „Amerikanen reageren niet op feiten. Ik heb mijn onderzoeksgegevens vele malen gepresenteerd, maar krijg pas respons als ik plaatjes van verdwijnende gletsjers laat zien.” Symboliek werkt. „Het wachten is op een gebeurtenis die alle Amerikanen inééns wijst op de gevolgen van de opwarmende aarde. Dan zal het – van de ene dag op de andere – heel snel gaan met verminderd gebruik van benzine en water, en de introductie van alternatieve energie.”

Columnist Thomas Friedman van The New York Times schreef onlangs dat de VS geen beter lot kan treffen dan een oplopende crisis met Iran. De benzineprijzen zullen blijven stijgen, en dat dwingt Amerikanen na te denken over alternatieven. „Ik denk dat hij gelijk heeft.”

Fagre moet op zijn woorden letten – hij is een regeringsonderzoeker – maar feit is, zegt hij, dat het opnieuw Al Gore is die de discussie op een hoger plan trekt. Gore is de laatste weken overal in de Amerikaanse media door een nieuwe film, An Inconvenient Truth, die de „voormalige toekomstige president van Amerika’’ (aldus Gore) portretteert in zijn strijd tegen de opwarming van de aarde. De film is positief, soms juichend ontvangen. „Heel goed, omdat hij de aandacht opnieuw op de zaak vestigt”, zegt Fagre.

Maar het is niet alleen Gore. Tweederde van de Amerikaanse staten hebben al emissieregels die verder gaan dan de voorschriften uit het Kyoto protocol, dat de regering-Bush weigerde te tekenen. Het politieke klimaat in de staten maakt dat nieuwe internationale onderhandelingen over de uitstoot van broeikasgassen kansrijk zouden zijn, zegt Fagre. De VS zouden natuurlijk ook Kyoto alsnog kunnen ratificeren. „Dat is politiek, daar mag ik niet over spreken.”

Onderzoekers als Fagre werken sinds het aantreden van Bush onder een ongunstig gesternte. Officieel erkent de regering het bestaan van het broeikaseffect. Maar op beleid ter beperking van de emissie van broeikasgassen rust een taboe. Eerder dit jaar werd NASA-onderzoeker James Hansen de mond gesnoerd nadat hij er een pleidooi voor hield. Hansen maakte de pogingen tot ‘censuur’ openbaar – waarna NASA en het Witte Huis inbonden. Maar de toon was weer gezet.

Dat de Amerikaanse politiek zoveel moeite heeft met de opwarmende aarde heeft ook met afstand te maken, denkt Fagre. „Alle politici zitten in het Oosten, waar niemand de gevolgen van het broeikaseffect ervaart. In het Westen is het anders. In Montana zien we de gletsjers verdwijnen, in Arizona ontstaan watertekorten, verschillende westelijke staten vechten over de waterrechten van de Colorado, die in 1920 zijn uitgegeven zonder dat iemand aan schaarste dacht. De gevolgen van de opwarming van de aarde doen zich regionaal voor. Dit maakt het voor politici moeilijker kiezers te overtuigen.”

www.nrc.nl/buitenland: diavoorstelling van het USGC

    • Tom-Jan Meeus