Eenzame Verdonk zwicht voor nijdige Kamer ‘VVD heeft dit zelf gewild’

Na een emotioneel debat gaf minister Verdonk toe aan de wens van de Kamer het besluit over het Nederlanderschap van Hirsi Ali te herzien. De Kamer was eensgezind in de kritiek, maar stuurde Verdonk niet weg.

Den Haag:16-17.5.6 Debat Nederlandse nationaliteit Hirsi Ali. Minister Verdonk. © foto: Roel Rozenburg Rozenburg, Roel

Den Haag, 17 mei. - De Tweede Kamer stuurde minister Rita Verdonk (Vreemdelingenzaken, VVD) niet weg. Dat was het goede nieuws voor haar, toen vannacht om drie uur een urenlang debat met de Tweede Kamer over Ayaan Hirsi Ali was afgelopen. Verdonk moet volgens een breed gedragen motie de komende zes weken haar besluit over Hirsi Ali „heroverwegen”. Verdonk, die bij een eerder ingediende motie met dezelfde strekking nog protesteerde, ging akkoord en mocht blijven.

Maar daarmee is alles wel gezegd. Vrijwel de gehele Kamer, inclusief haar eigen VVD, was gedurende de avond en nacht over de minister heen gevallen. In een af en toe emotioneel debat kreeg de minister zware verwijten. Haar werd onzorgvuldigheid en starheid verweten. En, politiek misschien nog erger voor de Kamer, politiek opportunisme.

Het debat over het plotselinge vertrek van Hirsi Ali, gisteren, bleek vooral een interne VVD-kwestie te zijn. Naast Hirsi Ali zelf waren er hoofdrollen voor vice-premier Zalm, fractievoorzitter Willibrord van Beek, Kamervoorzitter Frans Weisglas en Rita Verdonk. Het onderzoek van Verdonk naar Hirsi Ali’s naturalisatie, én het snel genomen besluit dat het Nederlanderschap van Hirsi Ali onrechtmatig is, zou volgens de meeste fracties ingegeven zijn door de wil succes te boeken bij de lijsttrekkersverkiezing voor de VVD. Zelfs fractievoorzitter Rouvoet (ChristenUnie) zei, ongebruikelijk voor hem, dat hij zich „niet aan de indruk kan onttrekken dat de campagneadvisering het heeft gewonnen van de ambtelijke advisering”.

Verdonk voerde een eenzaam debat. Zelfs haar eigen VVD en de regeringspartijen CDA en D66 weigerden voor haar op te komen. „Ik vond mezelf heel duidelijk, de Kamer vond dat niet”, vatte ze de avond samen, toen ze ’s nachts de Kamerzaal uit liep. Ook minister Donner (Justitie, CDA), die ook bij het debat aanwezig moest zijn om vragen over de beveiliging van Hirsi Ali te beantwoorden, weigerde het voor Verdonk op te nemen.

Maar hoe eenzaam ze ook stond, Verdonk mocht na een lange en emotionele avond blijven zitten. De Kamer nam in meerderheid een motie aan van CDA-fractievoorzitter Verhagen. Hoewel zij het eerst nog hardnekkig ontkende, biedt de wet ruimte om in bijzondere omstandigheden af te wijken van de regel dat liegen over de identiteit bij naturalisatie automatisch leidt tot nietigverklaring van de Nederlandse nationaliteit. Dit was de kern van het debat, en Verdonk gaf onder zware druk impliciet toe dat zij het niet bij het rechte eind had. De Tweede Kamer heeft het politieke conflict over Hirsi Ali’s naturalisatie hierdoor weer verplaatst naar de VVD.

In 2002 zette toenmalig VVD-leider Gerrit Zalm Hirsi Ali hoog op de kandidatenlijst. Nu zijn de liberalen verdeeld over het vertrek van de omstreden politica. Van Beek: „Er is toen een inschatting gemaakt van het politieke risico dat de leugens met zich mee brachten, maar niet van de juridische risico’s waar we het nu over hebben.”

Een paar uur voordat Verdonk zich in de Kamer moest verantwoorden hield een zichtbaar geëmotioneerde Gerrit Zalm samen met Hirsi Ali en partijvoorzitter Van Zanen een persconferentie.

Zalm zei dat hij „verbaasd” was over het snelle besluit. Een dag eerder had de VVD-top nog spoedoverleg gevoerd. Zalm had een ontmoeting met Verdonk, Kamervoorzitter Weisglas en fractievoorzitter Willibrord van Beek. Verdonk meldde in het debat dat het niet haar plan was om zo snel met onderzoeksresultaten over Hirsi Ai naar buiten te komen. De Kamer had daar veel kritiek op, omdat het onderzoek volgens een meerderheid de indruk wekte onzorgvuldig te zijn geweest. Bovendien mag Hirsi Ali nog beroep aantekenen. Maar op aandringen van Kamervoorzitter Weisglas had de minister besloten de resultaten zo snel mogelijk naar buiten te brengen. Dat was in het belang van de Kamer, juist omdat het over de Kamer zelf ging, vond Weisglas.

Hoewel de Kamer behoefte had om het debat direct na het opstappen van Hirsi Ali te voeren, als een soort emotionele uitlaatklep voor de verbijstering en woede over het verlies van een collega, waren de verhoudingen onderling duidelijk. De VVD-fractie, het meest geraakt door het vertrek, zou het initiatief moeten nemen voor eventuele stappen tegen Verdonk. Dat was lastig voor de fractie, omdat deze niet alleen intern sterk verdeeld was, maar ook omdat de VVD het strenge asielbeleid op basis waarvan Hirsi Ali nu moest vertrekken doorgaans juist verdedigt. ChristenUnie-voorman Rouvoet zei tegen de VVD’ers dat dit de „onvermijdelijk prijs is die de VVD betaalt voor het beleid dat die fractie zelf heeft gewild.” Verdonk wekte ook irritatie bij het CDA. Ze had over haar beslissing geen contact gezocht met de CDA-bewindslieden. Ze had alleen de voicemail van de premier ingesproken.

Van Beek werd vannacht door zijn collega-fractievoorzitters gedwongen steeds scherper te formuleren wat hij van Verdonk wilde. Die moest uiteindelijk erkennen dat ze niet de ruimte had genomen die ze had kunnen nemen.

De VVD heeft na gisteren niet alleen een opvallend Kamerlid verloren, maar zit ook met een politiek beschadigde en in de partij omstreden kandidaat-lijsttrekker.