Waar crisis is, kom je een Noor tegen

Jan Egeland, VN-chef humanitaire operaties, werd onlangs uit Darfur verjaagd.

De hulpverlener is niet beledigd, maar wel bezorgd over de Soedanese regio.

Vorige week werd hij door een razende meute met messen en stokken uit een opvangkamp voor ontheemden uit Darfur gejaagd. Je zou denken dat dit voor Jan Egeland, chef humanitaire operaties en onder-secretaris-generaal van de Verenigde Naties, een traumatische ervaring moet zijn geweest. Dezelfde mensen voor wie hij al jaren geld lospeutert bij rijke donorlanden, keerden zich tegen hem. Erger: nadat hij op het nippertje was geëvacueerd, werd een Soedanese vertaler van de vredesmacht van de Afrikaanse Unie gelyncht.

Stank voor dank? “Zo zie ik dat niet,“ zegt Egeland, doodop na urenlange besprekingen in zijn kantoor in Genève. Hij is daar zelden omdat hijzelf in New York werkt, dichterbij het internationale politieke vuur. “Politiek en militair zijn er in Soedan geen winnaars of verliezers. Wat op het spel staat, is enkel nog humanitaire compassie. Het gaat om individuen. Drie miljoen oorlogsslachtoffers. Zij zijn van alles beroofd. Dan gebeuren die dingen.“

Wat gebeurde er precies?

“Ik kwam in het kamp met 90.000 mensen. 10.000 van hen verwelkomden ons met pro-VN-leuzen. Toen ik met sjeiks ging praten, stuurden zij vrouwen en jongeren naar buiten. Die werden kwaad. Toen een lokale hulpverlener later die leuzen vertaalde, begrepen ze hem verkeerd. Ze dachten: dat is janjaweed (de gewapende Arabische militie die gesteund wordt door het regeringsleger, red.). Toen sloeg de vlam in de pan. Wat me raakte, is de moord op de vertaler. En de aanvallen op de politiebureaus. Die waren georganiseerd.“

U vraagt méér geld voor Darfur. Waarom?

“Ik vraag niet méér. Ik vraag om geld dat we in november hebben gevraagd maar nog niet hebben gekregen: 1,5 miljard dollar voor Soedan, waarvan 650 miljoen voor Darfur. Half april was daarvan maar 17 procent binnen. Als we het vredesakkoord van Abuja, dat vorige week gesloten werd, een kans willen geven, moeten de donoren nu snel over de brug komen. Ten eerste door de vredesmacht van de Afrikaanse Unie minstens te verdubbelen. Ze zijn maar met zevenduizend man en kunnen maar een fractie van de bevolking beschermen. Ten tweede door de humanitaire hulp op te schroeven. Die is de laatste maanden door geldgebrek verminderd, soms gestaakt. Een kwart miljoen mensen is nu buiten ons bereik. Alleen als de bevolking voelt dat het akkoord verschil maakt, kan het effect hebben.“

Maar dit akkoord wordt door slechts één van de rebellen-partijen gesteund, het Soedanese Bevrijdingsleger (SLA).

““Abuja' is het beste wat we konden bereiken na maanden onderhandelen. De SLA controleert de meeste commandanten in Darfur. Als het akkoord werkt, volgen andere commandanten hopelijk ook. Anders zakt Darfur in de afgrond.“

U praat over versterking van de Afrikaanse vredesmacht. Secretaris-generaal Kofi Annan pleitte gisteren in de Financial Times voor een VN-troepenmacht in Darfur.

“Als er een VN-troepenmacht komt, wat ik hoop, duurt het maanden voor die ter plekke is. Dus moeten we eerst de Afrikaanse legermacht versterken. Zij hebben te weinig helikopters, manschappen en voertuigen. Nu aanvallen op hulpverleners frequenter worden, moeten ze ook die beschermen. Onmogelijk. Dit jaar zijn er al 26 VN-auto's gestolen .“

Het VN-voedselprogramma, dat zes miljoen mensen voedt in Soedan, halveerde laatst uit geldgebrek de rantsoenen. Hebben de donoren genoeg van Darfur?

“Nee. In 2005 zijn ze genereus geweest. Ook voor Afrika. Daarna hebben ze op hun lauweren gerust. We waarschuwden in november dat ze de helft van die 1,5 miljard begin 2006 moesten betalen, en niet alles aan het eind van het jaar. Ze hebben niet geluisterd. Niet omdat ze genoeg hebben van Darfur, maar omdat veel landen geen regulier budget hebben voor humanitaire hulp. Er is geen constante geldstroom. Het vereist speciale inzet van politici. Dus komt het laat.“

U slaat nu dus hard op de trom bij de donoren. Heeft dat effect?

“Van de 1,5 miljard is nu eenderde binnen. Het geld stroomt weer. Vooral uit de VS, de grootste donor aan Soedan. Ook Groot-Brittannië, Nederland en de Europese Commissie hebben royaal gegeven.“

Wat gebeurt er als “Abuja' mislukt?

“Ik wil er niet aan denken. Darfur is zo onveilig dat we nauwelijks meer kunnen werken. Als dat niet gauw verbetert, wordt het een hel. Ook voor ons. Er staat veel op het spel.“

    • Caroline de Gruyter