Verliefdheid is gekte én heimwee

Vanavond spreekt gezondheidspsycholoog prof.dr. Ad Vingerhoets (Universiteit van Tilburg) op het debat over liefde en wetenschap in het Science Café Nijmegen. Café the Shamrock, Smetiusstraat 17, Nijmegen, vanaf 19.30 uur. www.sciencecafenijmegen.n

Door Marion de Boo

Vlinders in je buik. Geen hap door je keel krijgen en geen oog meer dicht doen. Euforische buien, afgewisseld door diepe wanhoop. Obsessieve gedachten en een onstuitbare drang om voortdurend dichtbij die ene speciale persoon te zijn. Verliefde mensen kun je op afstand herkennen. „De symptomen zijn duidelijk”, zegt de Tilburgse gezondheidspsycholoog Ad Vingerhoets. „Maar over de aard van het verschijnsel valt te twisten. Een emotie kun je het eigenlijk niet noemen, want verliefdheid kan weken, maanden, jaren duren en gaat gepaard met irrationeel en magisch denken. Het heeft misschien meer weg van een psychiatrische aandoening, een obsessief-compulsieve stoornis. Zoiets als smetvrees, waarbij je veel van die diezelfde was- en reinigingsrituelen ziet. Je kunt verliefdheid ook opvatten als een vorm van verslaving. Een verliefd persoon gedraagt zich als een smachtende junk. Hij verliest de controle over zichzelf en raakt in een achtbaan van emoties. En het afkicken gaat met heftige ontwenningsverschijnselen gepaard. Verliefdheid heeft trouwens ook wel wat weg van heimwee.”

Waarom worden mensen verliefd?

„Het zou een biologisch mechanisme kunnen zijn om inteelt te vermijden. Vroeg in de evolutie trokken mensen over de savannen in kleine groepjes, die elkaar misschien wel vijandig gezind waren. Er moest een kracht komen die de angst overwon om contact te zoeken met leden van vreemde en mogelijk vijandige groepen en daarmee te paren. Verliefdheid brengt een zekere roekeloosheid mee. Een andere verklaring luidt dat een kind meer overlevingskansen heeft als het kan rekenen op de bescherming van een ouderpaar met een sterke band. Of misschien is verliefdheid simpelweg een soort stopmechanisme om de eindeloze zoektocht naar de mooiste, leukste, slimste partner te beëindigen. Want die vind je toch niet, en voor de meesten van ons zal de ideale partner onbereikbaar zijn. Als je verliefd bent, stel je jezelf misschien met wat minder tevreden. Ik heb trouwens wel gemerkt dat je door hardop de vraag naar het nut van verliefdheid te stellen al een storm van kwaaie reacties over je heen krijgt. Over zo’n magisch onderwerp mag de wetenschap blijkbaar niks zeggen.”

Maakt liefde blind?

„Ja, daar komen steeds meer wetenschappelijke aanwijzingen voor. Als je een hevig verliefd persoon in de MRI-scanner legt en hem of haar foto’s van de geliefde toont, blijkt dat twee verschillende hersengebieden te beïnvloeden. Niet alleen worden hersengebieden die samenhangen met positieve emoties geactiveerd, maar ook worden hersengebieden die samenhangen met het kritisch kijken naar anderen geremd. Overigens verkeren wij in onze welvarende samenleving in een luxepositie dat wij verliefdheid laten meewegen bij de partnerkeus. In veel culturen geven sociaal-economische overwegingen de doorslag.”

Waarom gaat verliefdheid voorbij?

„Het kost erg veel energie en daardoor raak je in neurobiologisch opzicht uitgeput. Na een tijdje gaat het vanzelf over, dat is normaal.”

    • Marion de Boo