Kleine moeite, groot effect

Nergens is beslag leggen zo makkelijk als in Nederland. Uitgever PCM probeert vandaag voor de rechter een blokkering van 600 miljoen euro aan eigen tegoeden ongedaan te maken.

Beslagrecht is soepel, omdat van oudsher schepen snel aan de ketting moesten worden gelegd. Foto AFP Ship at Dock Jupiterimages; AFP

Hij herinnert het zich nog goed. Zonder enige waarschuwing vooraf kon Titus Eikelboom plotseling niet meer bij het geld van zijn mediabedrijf. In allerijl moesten andere rekeningen worden geopend, klanten daarover worden aangeschreven, en met banken onderhandeld over garanties.

En dat allemaal omdat een schuldeiser beslag had gelegd. Voor een vordering die een rechter uiteindelijk, veel later, vierkant afwees. Eikelboom kan zich er nu nog steeds over opwinden. „Ik dacht altijd dat je in Nederland onschuldig bent tot het tegendeel bewezen is. Dat klopt dus niet.”

De ervaring van Eikelboom is geen uitzondering. Jaarlijks leggen schuldeisers bij honderden bedrijven en particulieren zogenoemd conservatoir beslag. Zoals ontwikkelaar Multi Vastgoed recentelijk banktegoeden en aandelen ter waarde van 600 miljoen euro blokkeerde van uitgever PCM, eigenaar van onder meer deze krant. Vandaag dient daar een kort geding over.

Maar niet alleen tegoeden, ook huizen, schepen en auto’s kunnen worden ‘beslagen’.

Het is in Nederland niet moeilijk om beslag te laten leggen, legt advocaat Dirk Knottenbelt van het kantoor Houthoff Buruma uit – hij is niet betrokken bij de zaken van PCM of Eikelboom. Knottenbelt is gespecialiseerd in procesrecht en laat geregeld beslag leggen, of, andersom, probeert beslagen opgeheven te krijgen.

Wat voor een beslag volstaat, is een simpel verzoekschrift aan de rechtbank waarin de schuldeiser schrijft dat hij een vordering heeft, een onderbouwing voor die vordering geeft, en goederen aanwijst van de schuldenaar om zijn vordering op te kunnen verhalen.

Meestal geeft de rechter zonder nader onderzoek toestemming voor het beslag. „Hij bekijkt de vordering niet echt inhoudelijk, maar toetst summierlijk of die wel bestaat.” Daarbij mag de rechter volledig afgaan op de mededelingen van de schuldeiser, en hoeft hij de tegenpartij niet te horen, zegt de wet.

Nederland is internationaal een uitzondering met zijn liberale beslagstelsel. Er zijn maar weinig andere landen waar zonder inhoudelijke toetsing zulke zware maatregelen als het blokkeren van tegoeden kunnen worden genomen. Dat is ontstaan omdat Nederland bij uitstek een handelsland is, met Rotterdam als grote doorvoerhaven. Als je dan niet snel bent met je beslag en de schepen aan de ketting legt, zijn ze zo vertrokken.

„Het is lastig uit te leggen aan buitenlanders”, beaamt Knottenbelt. „Veel mensen denken dat een beslag betekent dat er over de vordering zelf is geoordeeld, en dat is beslist niet zo.”

Volgens Knottenbelt heeft het snelle beslag zin. Als een schuldenaar niet wil betalen, duurt het minstens een jaar voordat de rechter daar een uitspraak over doet. „Dan is het handig om vooraf zeker te stellen dat er tegoeden zijn om de vordering op te verhalen. Anders zou procederen een lange, dure maar zinloze aangelegenheid worden als de schuldenaar aan het einde van de rit geen verhaal biedt.”

Bovendien zijn er beschermingen die moeten voorkomen dat schuldeisers lichtzinnig overgaan tot beslaglegging. De beslaglegger moet vrijwel direct na het beslag een procedure starten over de vordering waar hij het beslag voor heeft gelegd. Daarin kan de debiteur zich verdedigen. Als de rechter de vordering afwijst, moet de beslaglegger de schade vergoeden die de blokkade heeft veroorzaakt.

Bovendien is er altijd de mogelijkheid van kort geding, als het beslag onredelijk is, of de vordering duidelijk ondeugdelijk. „Rechters zijn heel bereidwillig dat op korte termijn te doen. Je kan een dag later al bij de voorzieningenrechter staan.”

Wat ook veel gebeurt, zegt Knottenbelt, is dat de schuldeiser een bankgarantie geeft voor het bedrag van de vordering en het beslag wordt opgeheven. „Maar dat drukt wel op de financieringsruimte van het bedrijf.”

Eikelboom heeft minder waardering voor de soepelheid van het systeem. De rechter gaf hem uiteindelijk gelijk, maar dat is een schrale troost. „Het kost heel veel negatieve energie. En ze hadden geprobeerd om ook bij mij privé beslag te leggen, dan raakt het je ook persoonlijk.”

    • Elsje Jorritsma