Instituut staat op lichtjaren afstand van PvdA en VVD

Ayaan Hirsi Ali gaat werken voor een uiterst rechts instituut waar vice-president Cheney kind aan huis is.

Amerika was niet onmiddellijk geïmponeerd. Toen de opwinding over het vertrek van Ayaan Hirsi Ali gisteren in Nederland een climax beleefde, hadden ze bij haar nieuwe werkgever, het conservatieve American Enterprise Institute (AEI), iets anders aan hun hoofd.

De directeur van het instituut, Christopher DeMuth – oud-adviseur van de presidenten Nixon en Reagan – stond gisteren in het AEI-kantoor met licht trillende onderlip onderaan een podium. Het politiek-journalistiek complex van Washington was uitgelopen. Op de verhoging sprak de man op wie veel Republikeinen in deze dagen van conservatieve neergang hun hoop vestigen – Karl Rove, de politieke strateeg van George W. Bush. Zijn politieke inspiratie, vertelde Rove, put hij al jaren uit publicaties van het instituut. „Geen denktank in deze stad kan tippen aan het AEI.”

Rove’s speech was een karakteristiek evenement voor het AEI. Terwijl het aanzien van de president dramatisch wegzakt door de oorlog in Irak en een reeks affaires, kreeg Rove een uur de tijd om uit te weiden over het mooie weer, in casu de florerende Amerikaanse economie. Dat, zo weten ingewijden in Washington, is het AEI ten voeten uit: altijd bereid de regering-Bush te hulp te schieten.

Officieel is het AEI een „pluriform instituut”, zegt woordvoerder Andrew Pappes. Het stimuleert het vrije ondernemerschap maar spreekt nooit met één stem. Debat is het streven, alle opvattingen zijn welkom. Maar inzake de oorlog in Irak hebben AEI-medewerkers „zich inderdaad sterk geïdentificeerd met het neoconservatisme”, beaamt hij. En hetzelfde gebeurt nu inzake een eventuele oorlog met Iran: een van de bekendste pleitbezorgers van gewapend Amerikaanse ingrijpen – oud-CIA-medewerker Reuel Marc Gerecht – is prominent medewerker van het AEI.

Traditioneel is het AEI een lobby van grote bedrijven met conservatieve belangen. De bekendste oud-bestuurder van AEI is Dick Cheney, die in de jaren negentig, voordat hij het olie- en constructiebedrijf Halliburton ging leiden, ook enige tijd onderzoeker bij het AEI was. Zijn echtgenote Lynne is dat al jaren. Zij publiceert vooral antifeministische pamfletten.

Kenneth Lay, de president-directeur van energiebedrijf Enron die momenteel wordt vervolgd voor boekhoudfraude, zat samen met Cheney in het AEI-bestuur. En op dit moment is Lee R. Raymond vice-voorzitter van het AEI. Hij was president-directeur van ExxonMobil, en verliet het bedrijf vorig jaar met een omstreden bonus van zo’n 400 miljoen dollar.

Het AEI bevindt zich kortom op lichtjaren afstand van de PvdA, de partij die Hirsi Ali in 2002 verliet, en niet veel minder ver van de VVD, die zij nu de rug toekeert. Dat vond Hirsi Ali zelf eerder ook. Op 26 september vorig jaar gaf ze een lezing op de universiteit van Georgetown in Washington. Een aanwezige herinnert zich dat Hirsi Ali daar werd voorgesteld als parlementariër van een Nederlandse partij die in de VS zou doorgaan voor „gematigd Republikeins”. Hirsi Ali protesteerde: de VVD, zei ze, lijkt meer op Democraten. Overigens meldde destijds de Groene Amsterdammer al dat Hirsi Ali tijdens dat bezoek met het AEI sprak over een baan.

Anderhalve week geleden voerde Hirsi Ali in Washington een vurig debat met mensen van MPAC, een door Republikeinen hoog aangeslagen Amerikaanse moslimraad. Salam Al-Marayati, directeur van MPAC, is onaangenaam verrast door de komst van Hirsi Ali naar de VS, zei hij gisteren. De AEI streeft met haar komst „alleen politieke show na om zijn basis tevreden te stellen”, zegt hij.

Als atheïst zal Hirsi Ali in de VS snel het verwijt krijgen dat ze geen respect heeft voor religie, zegt Al-Marayati. Hij refereert aan de Deense cartoonkwestie. Geen van de grote Amerikaanse kranten publiceerde de cartoons, omdat ze werden gezien als een gebrek aan respect voor religieuze symboliek – een positie die president Bush ondersteunde. Hirsi Ali’s directe benadering zal een zelfde reactie oproepen, denkt hij. „Zij gaat naar Kairo of Karachi om seks buiten het huwelijk te bepleiten. Dat roept alleen meer onbegrip voor het Westen op. Ze bereikt niets. En ook in de VS zullen conservatieven zeggen: je zal pas invloed hebben als je respect opbrengt voor de mensen die je bekritiseert.”

    • Tom-Jan Meeus