Één dag van vernedering, beklemming en wanhoop

Vrolijk gaat het er zelden aan toe in de prachtige boeken die bij de uitgeverij Coppens & Frenks verschijnen. Daarom komt het als een verrassing dat in de pas vertaalde roman De muizen van de Braziliaanse schrijver Dyonélio Machado de hoofdpersoon op het allerlaatste moment alsnog de slaap der rechtvaardigen wordt gegund. Om die te bereiken heeft deze Naziazeno Barbosa zich dan wel door een dag van vernederingen, beklemming en wanhoop moeten heenslaan.

Foto AP ** ADVANCE FOR SUNDAY, MARCH 5 **A technician holds a laboratory mouse at the Jackson Laboratory, Jan. 24, 2006, in Bar Harbor, Maine. The lab ships more than two million mice a year to qualified researchers. (AP Photo/Robert F. Bukaty) Associated Press

In de vroege ochtenduren heeft de melkboer hem te verstaan gegeven zijn leveringen te zullen staken als hij zijn achterstallige betalingen niet subiet voldoet en De muizen verhaalt hoe Naziazeno alles probeert om aan het geld te komen. Hij bietst, bedelt, gokt met het weinige geld dat hij loskrijgt, om dan alles wat hij wint weer te verliezen. Wanneer hij met het benodigde geld thuiskomt, begint een nieuwe kwelling. Hij kan de slaap niet vatten. En terwijl de belevenissen van die dag door zijn hoofd malen, hoort hij het geknaag van muizen, die het maar op één ding gemunt kunnen hebben: het geld dat klaar ligt voor de melkboer. Pas wanneer die is langsgeweest, krijgt Naziazeno rust.

Met de publicatie van deze korte debuutroman bereikte Dyonélio Machado in 1934 in Brazilië nationale literaire faam. In korte, bijna autistische zinnen beschreef hij het vernauwde bewustzijn van een man wiens universum tot één zorg is teruggebracht en die de hele wereld om hem heen alleen nog maar in het licht daarvan kan waarnemen. De precisie waarmee hij de monomanie van zijn hoofdpersoon weet op te roepen, verraadt de psychiater die Machado in het dagelijks leven was. Zijn literaire kracht toont hij in de wijze waarop hij diens innerlijke en uiterlijke wereld in elkaar laat overlopen.

In deze roman, die precies vierentwintig uur beslaat, weet Machado een wereld op te roepen van banale zorgen (de gezondheid van Naziazeno's zoontje, dat melk moet drinken!), waarin het alledaagse leven een wrange tragikomedie wordt.

Werkelijk arm is Naziazeno niet; maar de tijden zitten economisch niet mee en dan verandert het bestaan van wie net niet behoeftig is, in dagelijks sappelen. Het schrijnendst in Machado's even genadeloze als meelevende portret is Naziazeno's besef dat een dubbeltje nooit een kwartje zal worden.

In die bekommernis toont Machado zijn politieke engagement, ook al is er in dit boek van opstandigheid nauwelijks sprake.

    • Ger Groot