‘Darfur dreigt een hel te worden’

De humanitaire hulp aan ontheemden in Darfur is de laatste maanden sterk afgenomen. ‘Donoren moeten snel over de brug komen’, zegt Jan Egeland, VN-hulpcoördinator.

Zwaar bewapende leden van het Soedanese Bevrijdingsleger, de grootste rebellengroep in Darfur en de enige die begin deze maand het vredesakkoord ondertekende. Foto Reuters Heavily armed members of the Sudanese Liberation Army ride on their vehicle in Susuwa, north Darfur province of Sudan, May 15, 2006. The Darfur peace deal signed in Abuja last week is the only hope to end the conflict in Sudan's vast west and if it is not enforced the region will spin out of control, the top U.N. humanitarian official said on Monday. REUTERS/Candace Feit REUTERS

Genève, 16 mei. - Een razende meute joeg hem vorige week met messen en stokken weg uit een opvangkamp voor ontheemden uit de West-Soedanese regio Darfur. Je zou denken dat dit een traumatische ervaring moet zijn geweest voor Jan Egeland, de Noorse chef humanitaire operaties van de Verenigde Naties (hij is onder-secretaris-generaal). Dezelfde mensen voor wie hij al jaren geld lospeutert bij rijke donorlanden, keerden zich tegen hem. Erger: nadat hij op het nippertje was geëvacueerd, werd een Soedanese vertaler van de vredestroepen van de Afrikaanse Unie gelyncht.

Stank voor dank? „Zo zie ik dat niet,” zegt Egeland, doodop na urenlange besprekingen in zijn kantoor in Genève. „Politiek en militair zijn er in Soedan geen winnaars of verliezers. Wat er op het spel staat, is enkel nog humanitaire compassie. Het gaat om individuen. Drie miljoen oorlogsslachtoffers. Zij zijn van alles beroofd. Dan gebeuren die dingen.”

Wat gebeurde er precies?

„Ik kwam in het kamp met 90.000 mensen. 10.000 van hen verwelkomden ons met pro-VN-leuzen. Toen ik met sjeiks ging praten, stuurden zij vrouwen en jongeren naar buiten. Die werden kwaad. Toen een lokale hulpverlener voor ons later een van die leuzen vertaalde, begrepen ze hem verkeerd. Ze dachten: dat is een janjaweed [de gewapende Arabische militie die gesteund wordt door het regeringsleger, red.]. Toen sloeg de vlam in de pan. Het was een misverstand. Wat me raakte, is de moord op de vertaler. En de aanvallen op de politiebureaus. Die waren georganiseerd.”

U vraagt méér geld voor Darfur. Waarom?

Ik vraag niet méér. Ik vraag om geld dat we in november hebben gevraagd maar nog niet hebben gekregen: 1,5 miljard dollar voor Soedan, waarvan 650 miljoen voor Darfur. Half april was daarvan maar 17 procent binnen. Als we het vredesakkoord van Abuja, dat begin deze maand gesloten werd, een kans willen geven, moeten de donoren nu snel over de brug komen. Ten eerste door het aantal peacekeepers van de Afrikaanse Unie minstens te verdubbelen. Ze zijn maar met 7.000 man en kunnen maar een fractie van de bevolking beschermen. Ten tweede door de humanitaire hulp op te schroeven. Die is de laatste maanden door geldgebrek verminderd, soms gestaakt. Een kwart miljoen mensen is nu buiten ons bereik. Alleen als de bevolking voelt dat het akkoord verschil maakt, kan het impact hebben.”

Maar dit akkoord wordt alleen gesteund door één van de rebellen-partijen, het Soedanese Bevrijdingsleger (SLA).

„Dit akkoord is het beste wat we konden bereiken na maanden onderhandelen. De SLA controleert de meeste commandanten in Dar-fur. Als het akkoord werkt, volgen anderen hopelijk ook. Anders zakt Darfur in de afgrond.”

U praat over versterking van de Afrikaanse peacekeepers. Secretaris-generaal Kofi Annan pleitte gisteren in de Financial Times voor een VN-troepenmacht in Darfur.

„Als er een VN-troepenmacht komt, wat ik hoop, duurt het maanden voor die ter plekke is. Dus moeten we eerst de Afrikaanse troepen versterken. Zij hebben te weinig helikopters, manschappen en voertuigen. Nu aanvallen op hulpverleners frequenter worden, moeten ze ook die beschermen. Onmogelijk. Dit jaar zijn er al 26 VN-auto’s met geweld afgepakt.”

Het VN-Wereldvoedselprogramma, dat zes miljoen mensen voedt in Soedan, halveerde laatst uit geldgebrek de rantsoenen. Hebben de donoren genoeg van Darfur?

„Nee. In 2005 zijn ze genereus geweest. Ook voor Afrika. Daarna hebben ze op hun lauweren gerust. We waarschuwden in november dat ze de helft van die 1,5 miljard begin 2006 moesten betalen, niet alles aan het eind van het jaar. Ze hebben niet geluisterd. Niet omdat ze genoeg van Darfur hebben, maar omdat veel landen geen regulier budget hebben voor humanitaire hulp, er is geen constante geldstroom. Het eist speciale inzet van politici, en komt dus laat.”

U slaat nu hard op de trom bij de donoren. Heeft dat effect?

„Van de 1,5 miljard is nu eenderde binnen. Het geld stroomt weer. Vooral uit de VS, de grootste donor aan Soedan. Ook Groot-Brittannië, Nederland en de Europese Commissie geven royaal.”

Wat gebeurt er als ‘Abuja’ mislukt?

„Ik wil er niet aan denken. Darfur is zo onveilig dat we nauwelijks meer kunnen werken. Als dat niet gauw verbetert, wordt het een hel. Ook voor ons. Er staat veel op het spel.”

    • Caroline de Gruyter