Een onstuimige opmaat voor de Beethovencyclus

Concert: Ned. Philh. Orkest o.l.v. Yakov Kreizerg m.m.v. Gordan Nikolic, viool. Gehoord: 14/5 MC Vredenburg Utrecht. Herh.: 15/5 Concertgebouw Amsterdam. Radio 4: 30/5 13 uur. Volgende Beethoven-concerten: 19, 20, 22/5 Concertgebouw Amsterdam.

Het Nederlands Philharmonisch Orkest speelt onder leiding van chef-dirigent Yakov Kreizberg in de komende drie seizoenen een Beethovencyclus, die wordt ingepast in de reguliere programmering. Dus geen reeks pure Beethovenconcerten in een korte periode, maar combinaties van Beethovensymfonieën met muziek van andere componisten die daarmee volgens artistiek manager Ronald Vermeulen in verband kan worden gebracht. Zoals van Mozart, naar wiens Da Ponte-opera’s Beethoven verwijst in de Tweede symfonie. Of Adams’ Short Ride in a Fast Machine, de Boléro van Ravel en Haydns Symfonie nr. 101 ‘De klok’, omdat die, net als Beethovens Achtste, gaan over ritme en tijdsbeleving.

De concerten die het Nederlands Philharmonisch Orkest dezer dagen geeft, zijn een opmaat voor die Beethovencyclus. Zaterdag en ook vanavond nog klinkt Beethovens Zevende in combinatie met Adams’ Harmonielehre, gisteren met Brahms’ Vioolconcert. Vanaf vrijdag gaat Beethovens Derde pianoconcert, met Ivan Moravec als solist, in combinatie met Schuberts Negende.

Het Nederlands Philharmonisch Orkest presenteert de klassieke vernieuwer Beethoven na zo’n twee eeuwen nadrukkelijk als een nog altijd actueel componist. Volgens Ronald Vermeulen is Beethoven met zijn ‘minimal’-achtige Zevende, die gaat over ritme, zelfs een modern componist, een ‘tijdgenoot’ van Adams.

Dirigent Yakov Kreizberg benadrukte in de Zevende niet alleen de ritmiek, maar vooral de spanning die daardoor ontstaat. Hij kwam niet tot extremen in een poging om flitsende en tomeloze interpretaties, zoals van Carlos Kleiber, nog te overtreffen. Kreizberg zocht juist naar passages die extra subtiliteit verdienen en zorgen voor dramatische contrasten. Het speelplezier spatte eraf, allerlei blazersnoten die vaak worden genegeerd of weggepoetst, mochten duidelijk worden gehoord. En uiteindelijk was het ruim baan voor Beethovens enerverende onstuimigheid, hier tot glorie verheven.

Veel van die kenmerken klonken gisteren al vóór die Zevende in het Vioolconcert van Brahms, bij leven Beethovens plaatsbekleder op aarde. De solist Gordan Nikolic, de aanvoerder van het Nederlands Kamerorkest – een deel van het Nederlands Philharmonisch Orkest – was met zijn slavisch temperament tijdens de lange orkestrale inleiding al nauwelijks te bedwingen, trappelend van speeldrift.

Eenmaal losgelaten als een renpaard combineerde Nikolic in een overrompelende vertolking robuuste passie met geserreerd en verstild spel, in de cadens speels en stralend, ingetogen in het Adagio, lekker langzaam en lyrisch. Ook hier bleek Kreizberg de man die in het grootse gebaar tijdens de spetterende finale aankomt met veel finesses. Héél goed dat de KRO een opname maakte voor Radio 4.