De leider, niet de koers

Voor een partij die bezig lijkt ten onder te gaan, maakt D66 een levendige indruk. Niet de geringste thema’s hingen zaterdag op het drukbezochte partijcongres in de lucht. De nederlaag in de recente gemeenteraadsverkiezingen bijvoorbeeld. Of het debacle rond de troepenuitzending naar Afghanistan. Daarbij verloren de Democraten hun partijleider Dittrich. En ontevreden leden wilden ook weer de voortzetting staken van de deelname aan het kabinet-Balkenende II. De desbetreffende motie werd verworpen. En dat was terecht.

De partij heeft eerdere gelegenheden om met goede redenen de samenwerking met CDA en VVD te beëindigen laten passeren. Toen vorig jaar het wetsvoorstel dat de gekozen burgemeester mogelijk maakte in de Eerste Kamer door de PvdA werd geblokkeerd, en de toenmalige vice-premier De Graaf aftrad omdat in de Tweede Kamer ook geen meerderheid was voor de invoering van een nieuw kiesstelsel, had D66 een uitstekende reden om naar de kiezer te gaan. Ook zou, voor D66-stemmers althans, eerder dit jaar het besluit om troepen naar Afghanistan te zenden een begrijpelijk argument zijn geweest om de steun aan het kabinet in te trekken. Maar op dit moment ‘de stekker eruit trekken’, op aandringen van het congres, zou niet geloofwaardig zijn geweest. Het congres verwierp eveneens een motie die de fractie opriep om het vertrouwen op te zeggen in minister Verdonk (Vreemdelingenzaken en Integratiebeleid, VVD). Die motie kwam feitelijk ook neer op een breuk met het kabinet. De meerderheid van de congresleden besefte dat partijcongressen geen ministers wegsturen.

Het congres van een politieke partij is wel bij uitstek het juiste orgaan als het gaat om het vaststellen van de inhoudelijke koers. Dat nu deden de leden van D66 zaterdag juist niet. Er lag een concept partijmanifest, getiteld Denken, durven, doen, maar daar wilden de geïrriteerde leden het helemaal niet over hebben.

D66 is niet op zoek naar een koers. De partij is op zoek naar een leider die de koers uitzet. Dat is misschien tekenend voor deze periode waarin politieke leiders belangrijker zijn dan de partijen die zij aanvoeren. Maar voor D66 gold altijd al dat personen in de politiek belangrijker waren dan ideologieën.

Minister Pechtold (Bestuurlijke Vernieuwing) presenteerde zich zaterdag voor het congres als mogelijke lijsttrekker en partijleider. Fractievoorzitter Van der Laan „denkt nog na”. En dat is begrijpelijk. De partij houdt haar terecht medeverantwoordelijk voor de huidige crisis waarin D66 verkeert. Pechtold krijgt bovendien de steun van het partijpatriciaat, met voorop medeoprichter Van Mierlo.

De uitkomst van deze lijsttrekkersstrijd is een interne zaak voor D66, net zoals dat geldt voor de VVD waar Verdonk en staatssecretaris Rutte (Onderwijs) elkaar het leiderschap betwisten. Relevant is dat volgende maand voor alle partijen vaststaat wie de lijsttrekker is. Als de politieke partijen klaar zijn voor Tweede-Kamerverkiezingen, wordt de vraag relevant of er voor het kabinet nog veel te regeren valt.