Bulgarije op de Europese wip

Mag Bulgarije op 1 januari 2007 toetreden tot de EU?

Morgen neemt de Europese Commissie een besluit.

Bulgaarse agenten onderzoeken de plek van een maffiamoord, 22 februari. De EU is bezorgd over de strijd tegen de misdaad in Bulgarije Foto AFP TO GO WITH AFP STORY: "BULGARIA-CRIME-EU-ENLARGE" (FILES)-Picture taken 22 February 2006 shows police officers inspecting the site of day time mafia killing. Bulgaria hopes to buy its EU entry ticket by convincing the European Commission that it has managed to curb organised crime but two spectacular gangland killings threaten to slow Sofia's progress. AFP PHOTO/Valentina PETROVA AFP

Specialistisch drukwerk laten verrichten in Bulgarije? De Nederlandse ondernemer kon zich er eigenlijk weinig bij voorstellen. Zijn Bulgaarse gesprekspartner lachte. „Maar u weet toch wel dat de beste vervalste eurobiljetten uit Bulgarije komen?”, zei hij.

Bulgarije en georganiseerde criminaliteit. Ze lijken onlosmakelijk met elkaar verbonden. Sommige taferelen in de straten van Sofia waar mannen met opzichtige donkere zonnebrillen zich laten ophalen door geblindeerde Mercedessen lijken dat beeld te bevestigen. Het zijn de mensen die begin jaren negentig hun kapitaal vergaarden met het omzeilen van het embargo tegen wat toen nog Joegoslavië was, of die woekerwinsten maakten in de tijd dat de talloze staatsbedrijven werden geprivatiseerd. Velen van hen zitten nu in de sigarettensmokkel of de drugshandel, zeggen de kenners.

„Serieuze zorgen bestaan er over de mate waarin Bulgarije de strijd tegen de georganiseerde misdaad weet aan te gaan”, stelde de Europese Commissie eind oktober vorig jaar in een rapport over de vorderingen van het land om zich gereed te maken voor het lidmaatschap van de Europese Unie.

Dinsdag zal het dagelijks bestuur van de Europese Unie oordelen of Bulgarije rijp is om over ruim zes maanden tot de Unie toe te treden. De voortekenen zijn niet gunstig voor Bulgarije. Terwijl buurland en mede EU-kandidaat Roemenië de afgelopen tijd de ene na de andere actie ondernam om corruptie en de georganiseerde criminaliteit aan te pakken, bleef Bulgarije steken in voornemens. „Er is nog altijd sprake van heel weinig onderzoeken en aanklachten. De bevoegde autoriteiten vertonen eerder een reactieve dan een actieve opstelling”, aldus Olli Rehn, eerstverantwoordelijk eurocommissaris voor de toetreding van Bulgarije, twee weken geleden in het Europees Parlement.

Het wordt spannend komende week. Het kan zijn dat de Europese Commissie zal adviseren Bulgarije per 1 januari aanstaande toe te laten. Maar het zou ook heel goed kunnen dat de Commissie pleit voor uitstel met een jaar. Een derde mogelijkheid, die steeds vaker wordt gehoord, is dat de Commissie een besluit nog even uitstelt en pas in het najaar, twee maanden voor de toetredingsdatum, met een definitief oordeel komt. Een ding is duidelijk: met open armen staat de Unie niet te wachten op het bijna 8 miljoen inwoners tellende Bulgarije.

De opwinding over Bulgarije is vooral groot sinds in februari twee Duitse ambtenaren in opdracht van de Commissie een rampzalig verslag uitbrachten over het Bulgaarse politie- en justitie-apparaat. De hervorming van het justitiële systeem verloopt „chaotisch” en de grondwet is „verwarrend”, zo concludeerde rechter Susette Schuster. De voorzitter van de bond van Duits politiepersoneel, Klaus Jansen, klaagde over een complete chaos bij het juridisch onderzoek in Bulgarije en vooral over de onwil van de Bulgaarse overheid, hem bij zijn onderzoek te helpen.

„We hebben als land een enorm imagoprobleem”, zegt Antoinette Primatarova van het in Sofia gevestigde Centre for Liberal Strategies, een denktank die zich onder andere bezighoudt met de hervorming van het juridisch apparaat van Bulgarije. Als voormalig ambassadeur voor haar land bij onder andere de Europese Unie in Brussel heeft zij gemerkt dat Bulgarije in het Westen wordt beschouwd als de trouwste bondgenoot van de Sovjet-Unie toen het IJzeren Gordijn nog bestond. „Er is empathie voor de Polen, Tsjechen en Hongaren, die tegen de Russen in opstand kwamen. Bulgarije kent zo’n geschiedenis niet en heeft te maken met een negatieve perceptie.”

Maar dat er bij het oordeel over Bulgarije meer aan de hand is dan alleen geringe sympathie, zeggen ook de studies van haar eigen organisatie. In de ontwerpversie van een rapport naar het juridisch systeem van Bulgarije wordt gewezen op het aantal onopgeloste huurmoorden, het gebrek aan aanklachten in verband met deelname aan criminele organisaties en de excessieve aandacht voor kleinschalige corruptie die in schril contrast staat met de nauwelijks bestaande aandacht voor corruptie op het hoogste politieke niveau. „Dit zijn voldoende aanwijzingen voor serieuze problemen”, aldus het rapport.

Alleen gelooft Primatarova niet dat uitstel van het EU-lidmaatschap de situatie zal verbeteren. „Als Bulgarije niet wordt toegelaten zal dit onvermijdelijk tot een politieke crisis leiden en vervroegde verkiezingen. Het gevolg daarvan is dat er helemaal niets zal gebeuren.”

De wetenschap dat het lidmaatschap van de Unie met hooguit een jaar kan worden vertraagd is voor de Bulgaarse regering in elk geval geen aansporing om alsnog de acties tegen de georganiseerde misdaad te intensiveren.

Onderzoeker Klaus Jansen zei in de Financial Times bij de Bulgaarse autoriteiten een ‘je-kan-mijn-rug-op’-mentaliteit te bespeuren, omdat het lidmaatschap toch niet meer is tegen te houden.

Juist daarom zeggen de Bulgaarse voorstanders van verdere hervormingen dan ook dat hun land beter zo snel mogelijk lid kan worden van de Unie. Normalisering zal sneller verlopen in de EU dan erbuiten.

„In januari van dit jaar is een nieuwe openbare aanklager benoemd. Van zo iemand kan je toch niet al in vijf maanden resultaten verwachten?”, zegt Nelli Koetzkova, voorzitter van de Bulgaarse Vereniging van rechters. „Het belangrijkste is dat we een onomkeerbaar proces zijn ingegaan. Nu het lidmaatschap uitstellen zou de slechtste uitkomst zijn”.