België ruziet over de schuldvraag

België vraagt zich na de Antwerpse moorden van afgelopen donderdag af of extreem-rechts schuldig is. De discussie gaat over „haat prediken” en over „het scheppen van een klimaat”.

Juist gisteren hield het Vlaams Belang een congres over veiligheid. De partij heeft een campagne Veilig Vlaanderen. Op de affiche staat een blond meisje, niet veel ouder dan de 2-jarige Luna die donderdag in Antwerpen werd doodschoten, samen met haar Malinese oppas. De dader mikte op allochtonen, zo bekende hij vrijdag. Maar het Vlaams Belang, dat zijn pijlen ook vaak richt op allochtonen, voelt zich niet verantwoordelijk.

Filip Dewinter zei gisteren dat hij samen met zijn vrouw bloemen had gelegd op de plek van de moord. Ook vroeg hij om een minuut stilte voor de slachtoffers, „ongeacht ras of afkomst”. Daarop stuurden de ouders van het vermoorde meisje een e-mail aan een tv-zender: „Dit schokt ons erg en we wensen nadrukkelijk geen sympathiegetuigenissen van het Blok.” Het Vlaams Belang heette Vlaams Blok, totdat de partij in 2004 wegens racisme werd veroordeeld.

België na de Antwerpse moorden lijkt een beetje op Nederland na de aanslag op Fortuyn – maar dan in spiegelbeeld. Is extreemrechts schuldig? De discussie gaat over „haat prediken” en over „het scheppen van een klimaat”.

Het begon donderdag, kort na de moorden, al met premier Guy Verhofstadt. Die zei kort na de moorden: „Ik denk dat het een daad is die iedereen in ons land tot bezinning moet brengen over tot wat het extreemrechtse gedachtegoed kan leiden.” De afgelopen dagen sloten tal van politici zich daarbij aan.

Deze week sturen de drie grootste Franstalige partijen en de Vlaamse socialisten waarschijnlijk een verzoek naar de Raad van State om de overheidssubsidies van het Vlaams Belang in te trekken. Het gaat om een procedure die al langer liep. Aanleiding is een interview waarin Filip Dewinter vorig jaar zei dat zijn partij islamofoob is en dat de joden de eerste slachtoffers zullen zijn van de islamisering van Europa.

Brice de Ruyver, de veiligheidsadviseur van premier Verhofstadt, wees na de moorden op een uitspraak die Dewinter vorige maand deed op een congres. Hij zei toen: „Een verkrachter moet niet op mededogen van de rechtbank kunnen rekenen wanneer hij een paar van zijn edele delen mist, wanneer hij door de vader van het verkrachte meisje wordt aangepakt.” En: „Vlaams Belang kiest inderdaad voor een gewapend bestuur dat terugslaat in plaats van terugkrabbelt.”

Maar is het Vlaams Belang nog racistisch? Minder dan vroeger, zegt Kris Deschouwer, hoogleraar politieke wetenschappen. „Sinds die veroordeling zorgen ze dat ze in hun teksten binnen te lijntjes blijven.” Maar, denkt Deschouwer: „Bij de mensen die de partijbijeenkomsten bezoeken vind je zeker nog onverholen racisme.”

Is het Vlaams Belang daarom schuldig? Nee, zegt Deschouwer, dat is „een vreemde analyse”. „Het politieke klimaat wordt niet bepaald door één partij. Een partij bovendien, die in de media weinig aan bod komt. Ook anderen slaan de afgelopen jaren een hardere toon aan als het gaat om allochtonen. Dit is een zeer uitzonderlijke gebeurtenis, die je niet kunt verklaren door te wijzen naar een maatschappelijke context. Maar er is nu een grote behoefte aan snelle verklaringen. Net als na ‘Dutroux’. Toen was het de seksuele bevrijding die had geleid tot excessen.”

Kris Deschouwer denkt niet dat de opmars van het Vlaams Belang door de moorden zal worden gestuit. „Het is niet aangenaam voor ze. Maar ze hebben wijs gereageerd door te zeggen: dit vragen we niet. Het zou iets nieuws zijn als de partij hierdoor kiezers verliest”, aldus de politicoloog.

    • Jeroen van der Kris