‘We zijn gazellen onder de leeuwen’

In België is het aantal asielzoekers dat meedoet aan kerkbezettingen de afgelopen weken gegroeid tot enkele duizenden. De ‘sans papiers’ – asielzoekers zonder geldige verblijfspapieren – voeren actie voor een generaal pardon.

Asielzoekers hebben in heel België kerken bezet. Sommigen zijn ook in hongerstaking gegaan, zoals in een kerk in Glain bij Luik. (FotoReuters) Asylum seekers hold a hunger strike in a church in Glain near Liege, Belgium May 2, 2006. Asylum seekers began occupying churches throughout the country, on a hunger strike calling on the Belgian government to give them the right to live and work in Belgium and to reform asylum seeking procedures. REUTERS/Francois Lenoir REUTERS

De Sint Suzannekerk, een pittoresk kerkje in de Brusselse noordrand, biedt een ongewoon tafereel. Op de trappen voor het gebouw spelen kinderen in de avondzon. Hun moeders houden de kerk bezet, ze zijn nu even in vergadering in een zijlokaaltje.

De ongeveer dertig vrouwen van de Sint Suzannekerk behoren tot de zogenoemde sans papiers, asielzoekers die soms al jaren in België wonen zonder over geldige verblijfsdocumenten te beschikken. Ze voeren actie om een algemene regularisatie-regeling af te dwingen, zo blijkt ook uit opgehangen spandoeken.

Overal in België hebben kerken in de voorbije weken hun deuren opengezet voor de ‘sans papiers’. Verspreid over het hele land doen duizenden asielzoekers mee aan de bezettingsacties in inmiddels ongeveer dertig kerken.

Het aantal bezette kerken neemt nog elke dag toe, en ook wordt actie gevoerd in een moskee en een universiteitsgebouw. Daarnaast zijn ongeveer 160 mensen, verspreid over twee asielcentra en een aantal kerken, al ruim twee weken in hongerstaking.

De acties baren de Belgische politici zorgen. Premier Guy Verhofstadt heeft er deze week bij de bisschoppen op aangedrongen hun invloed aan te wenden om in elk geval de hongerstakingen te stoppen. Kardinaal Godfried Danneels liet na een onderhoud met Verhofstadt en na ruggespraak met zijn collega’s weten, dat de bisschoppen wel begrip kunnen opbrengen voor de kerkbezettingen, maar dat zij „in geen geval hongerstakingen aanvaarden als drukmiddel, omdat ze immoreel en niet-ethisch zijn”.

Het is niet de eerste keer dat er in België actie wordt gevoerd voor regularisatie. Na vergelijkbare bezettingsacties in 1999/2000 besloot de toenmalige regering tot een „eenmalige algemene regularisatie” voor asielzoekers die al minstens drie jaar (met kinderen) of vier jaar (zonder kinderen) in het land woonden.

Als argument voor die toelating werd gewezen op de trage afhandeling van asielaanvragen, met soms schrijnende gevolgen. Sommigen kregen pas na vele jaren te horen dat ze niet mochten blijven, terwijl zij en hun kinderen geheel ingeburgerd waren in België.

Maar een herhaling van de oplossing van zes jaar geleden, met een nieuwe regularisatie-ronde, ziet federaal minister van Binnenlandse Zaken, Patrick Dewael (VLD), niet zitten. Dat neemt niet weg dat de huidige acties al wekenlang zorgen voor deining in het Belgische politieke landschap – ook al door steun die de kerken hebben uitgesproken voor de asielzoekers. De pauselijk nuntius in België heeft gezegd dat de asielwetgeving een zaak is voor de politiek, maar dat de katholieke kerk altijd de zijde kiest van de „zwaksten”.

In de Sint Suzannekerk verblijven alleen vrouwen en kinderen, afkomstig uit een twintigtal landen. Zij willen de regering om extra aandacht vragen voor de situatie van vrouwelijke ‘sans papiers’. „Een vrouw zonder papieren is als een gazelle tussen de leeuwen”, zegt een Afrikaanse.

In het aangrenzende lokaal liggen stapels matrassen tussen rondslingerend speelgoed. De vrouwen moeten in hun vergadering een aantal praktische zaken regelen. Zoals wie er de volgende dagen overdag in de kerk zal blijven. De kinderen moeten immers naar school gebracht worden en sommige vrouwen hebben, hoewel dat officieel niet mag, een baantje.

Daarnaast moet de kerk zo nu en dan vrijgemaakt worden voor een begrafenis of een trouwfeest. Verder worden er plannen gemaakt om zondag een feest te organiseren voor moederdag. En er moet geld ingezameld worden om een bus in te leggen naar de derde nationale betoging, die volgend weekend in Gent zal plaatsvinden.

Hoeveel ‘sans papiers’ er in totaal in België verblijven, is onbekend. Een indicatie vormen de lijsten die UDEP, een hulporganisatie voor asielzoekers, die de acties probeert te coördineren, op alle bezette plaatsen samenstelt. „In totaal staan er nu al 50.000 tot 60.000 namen op de lijsten”, vertelt woordvoerster Eveline Dal van UDEP.

Sommige asielzoekers hebben na vele jaren te horen gekregen dat hun aanvraag is geweigerd, bij anderen is deze nog in behandeling. Weer anderen hebben het nooit gedurfd om een aanvraag in te dienen uit angst afgewezen te worden.

Een Iraanse vrouw in de Sint Suzannekerk vertelt dat ze zes jaar geleden naar België is gevlucht. Als onderwijzeres had ze het in de klas over politiek gehad, waardoor ze in de problemen zou zijn gekomen. Een paar weken geleden had ze te horen gekregen dat haar asielaanvraag was afgewezen. Sindsdien is ze haar uitkering kwijt en omdat ze zonder papieren niet mag werken, kan ze haar huishuur niet meer betalen. De vrouw wil niet terug naar Iran en is ten einde raad. Ze weet niet meer wat ze moet doen, zegt ze.

Een jonge Congolese vrouw wil dat de overheid hen „een kans geeft te bewijzen dat ze kunnen werken en studeren, dat ze iets kunnen bijdragen aan de maatschappij”.

Juist volgende week wordt in het Belgische parlement gesproken over een nieuwe asielwet, bedoeld om de administratieve rompslomp bij de asielaanvragen te verminderen. Volgens het wetsvoorstel moet de procedure worden teruggebracht tot één jaar.

„Dat is op zich een goede zaak”, vindt UDEP-woordvoerder Ilia Toncu, een jonge vader uit Moldavië wiens asielaanvraag na bijna zes jaar geweigerd werd. „Maar wat ontbreekt, zijn duidelijke criteria voor goedkeuring of afwijzing van een aanvraag. De huidige voorwaarde – het verkeren in een ‘uitzonderlijke situatie’– is te vaag”, zegt hij.

Bovendien is er in het huidige wetsvoorstel geen sprake van regularisatie. UDEP zal daarom, gesteund door een aantal, hoofdzakelijk Waalse partijen, een eigen wetsvoorstel indienen. Dat voorziet in een nieuwe regularisatie-ronde op basis van duidelijke en permanente criteria.