Veiligheid nieuwe stijl: mobieltje in de aanslag

De opwinding was tastbaar. De gehele breedte van de voorpagina was ervoor ingeruimd. Vijf foto’s naast elkaar, en een paginabrede ‘vlag’ eronder. Drie berichten over, naar het scheen, hetzelfde onderwerp. Irak? Suriname? Ajax.

„Bevolking gaat bijdragen aan misdaadbestrijding – het gebeurde gisteravond al bij de rellen in Amsterdam”, aldus de voorpagina afgelopen dinsdag, een dag na de voetbalrellen. Deze constatering ging vergezeld van drie artikelen. „Politie gebruikt GSM burger bij opsporing”, „Rellen na huldiging”, en „Ik zal je wel krijgen, journalistje!”, een persoonlijk verslag. De wazige foto’s bleken gemaakt met een mobieltje door een ooggetuige.

In werkelijkheid ging het natuurlijk niet echt over Ajax, maar was dit voor een groot deel nieuws over het nieuws zelf. Een interessant nieuw fenomeen: de burger gaat deel uitmaken van de journalistiek (want leverancier van beelden) en, in dit specifieke geval, de journalist gaat deel uitmaken van het nieuws (want slachtoffer van hooligans).

De verslaggever beschrijft hoe omstanders hem filmopnamen tonen die ze met hun mobieltjes hebben gemaakt. Daar is een drietal hooligans getuige van: „De verslaggever wordt vastgepakt en zijn mobieltje wordt hem hardhandig ontnomen. De hooligans verlaten kalm de straat. Nu schieten de omstanders deze journalist van alle kanten te hulp. Diverse mensen staan de filmpjes op hun gsm af. Een man biedt aan om beelden van de diverse telefoons te downloaden op de harde schijf van zijn laptop. Iemand anders komt met een beschrijfbare cd-rom aanzetten om de foto’s en filmpjes op te slaan. Dit is civic journalism in de praktijk.”

Een kanttekening: deze onafhankelijke initiatieven van loslopende burgers worden meestal citizen journalism genoemd. Civic journalism is bijvoorbeeld een discussieforum van een krant, een webcongres of – bij uitstek – een initiatief als ‘We the People’ van NRC Handelsblad: door professionele redacteuren begeleide lezersparticipatie. Zowel citizen als civic zijn interessante en waardevolle ontwikkelingen binnen de journalistiek.

Wat bevalt me dan niet aan die drie berichten dinsdag over, naar het scheen, hetzelfde onderwerp? Allereerst de heel terloopse manier waarop citizen journalism en misdaadbestrijding door burgers als twee kanten van één medaille werden gepresenteerd. Er zijn enorme ethische, juridische en praktische verschillen tussen beide fenomenen. Neem de plannen van de politie om ‘structureel’ gebruik te gaan maken van de camera in de mobiele telefoon van burgers voor misdaadbestrijding. Naar het schijnt loopt de helft van de burgers met zo’n telefoontje op zak, en de politie ziet er een gouden hulpmiddel in. Technische mogelijkheden, protocollen en wetten worden op dit moment onderzocht. Het College Bescherming Persoonsgegevens, lezen we, „heeft geen principiële bezwaren tegen het inzetten van burgers bij politietaken.” Het laatste woord in het artikel is voor het belanghebbende en initiatiefnemende bedrijf, Waleli. „Het wordt tijd dat het grote publiek beseft dat het de politie kan helpen”, aldus directeur S. Hamminga.

Ik weet niet hoe het u vergaat, maar mij bevalt het gewoonweg helemaal niet wanneer er tevreden bedrijfsdirecteuren en lachende politiecorpscommandanten worden opgevoerd waar het gaat over de verschuivende verantwoordelijkheden van burgers en overheid. Noem me maar ouderwets. Zo bevalt het mij ook helemaal niet om in een en hetzelfde berichtje te lezen dat politieagenten uit een belaagd busje ‘op tijd’ wisten te vluchten, en dat de politie filmbeelden van omstanders heeft gekregen. De overheid faalt, maar gelukkig staat de waakzame burger paraat!

Het gaat hier niet alleen over gezonde burgerzin en verantwoordelijkheden, maar ook over de oneigenlijke verruiming van politiebevoegdheden via de burger, en het risico van eigenrichting. Dat zei trouwens ook hoogleraar Hans Nijboer, een dag later in de krant. Nijboer waarschuwt bovendien voor digitale manipulatie.

Los van alle technische aspecten, vinden we het wel zo prettig dat de politie een beroep gaat doen op de gewone man om te helpen bij de opsporing? Geeft het een veiliger gevoel dat je daar als burger aan kunt bijdragen? In de Londense wijk Shoreditch, berichtte Trouw, kunnen buurtbewoners zich abonneren op beelden van de beveiligingscamera’s in de buurt, die ze dan op hun eigen televisieschermen kunnen zien. Mochten ze iets verdachts ontwaren, dan kunnen ze de politie waarschuwen. Die kan inzoomen met de camera’s, en inbreken in het televisiekanaal om een beroep te doen op de kijkers. De bewoners krijgen er een veiliger gevoel door, en zijn daarom graag bereid een flink deel van hun privacy in te leveren.

Maar ís het veiliger? Kan het misdaad niet alleen registreren maar ook voorkomen?

Rita Verdonk schijnt te denken van wel. In een inverview met de Volkskrant deze week stelde ze dat surveillancecamera’s een goede vervanging kunnen zijn voor agenten op straat. „Je moet eens kijken hoeveel personeel dat scheelt: op zes plekken agenten laten lopen of één man achter die camera’s.”

Tijd om weer in te zoomen op de voetbalrellen in Amsterdam. Hier geen zes bewakingscamera’s in een controlekamer met toezichthouder, maar mobiele telefoons in de handen van ettelijke, ter plekke aanwezige mannen. Hoe veilig is dat? Ik citeer nogmaals: „De verslaggever wordt vastgepakt en zijn mobieltje wordt hem hardhandig ontnomen. De hooligans verlaten kalm de straat. Nu schieten de omstanders deze journalist van alle kanten te hulp.” (mijn cursivering). De verslaggever is er genadig vanaf gekomen. Wat als het ander was gelopen? Wat als hij door de hooligans tot pulp was getrapt? Zouden de omstanders, mobieltjes in de aanslag, hem te hulp zijn geschoten? Niet met hun filmpjes, maar met fysieke bijstand? Niet ná de aanranding, maar op het moment dat hij de hulp daadwerkelijk nodig heeft? Ik ben er niet optimistisch over.

Maar goed, ben je dan eenmaal tot pulp getrapt, dan heb je toch maar mooi tientallen foto’s van het incident. Vast een hele troost, in het ziekenhuis.

CORINE VLOET

    • Corine Vloet