EN NU LINKSAF...

Steeds vaker worden podcasts, radioprogramma's voor de iPod, gebruikt als toeristische rondleiding: soundseeing. Paulien Cornelisse over podwandelingen en andere reisleiderkwaliteiten van de broekzakjukebox

AUDIO PAAR: Loretta Schrijver en Fred Emmer spreken het stadstoneelstuk ‘Screened’ in, waarin de luisteraar mag spelen Foto Sake Elzinga, Dijkstra Emmer Fred Portret Dijkstra b.v.

De iPod is natuurlijk iets wat we allemaal moeten willen hebben, want hij is mooi en wit en er zitten witte oordopjes bij. En oh ja, je kan er duizend liedjes mee achter elkaar afspelen.

Maar dat is niet het enige. Wie heeft opgelet, weet dat er ook zoiets is als de podcast, radio die je downloadt en afspeelt wanneer het uitkomt. Als uitvloeisel daarvan zijn er nu ook podwandelingen, of audiowalks, of hoe je het wil noemen. Zie het als een audiotour zoals die in musea ook bestaat, maar dan midden in de stad, en zonder vooroorlogse telefoonhoorn tegen je oor.

Leuk omdat je geen levende gids mee hoeft te nemen, de wandeling altijd af kunt breken, en toch met andere ogen naar de stad kijkt. Tegelijkertijd is het een heel autistische manier van door een stad lopen, want een gesprek met de lokale bevolking is niet meer mogelijk, met medereizigers eigenlijk ook niet. Dat blijkt onverwacht verfrissend.

REMBRANDT-PODS

In het Rembrandtjaar zijn er maar liefst twee podwandelingen over ‘het Amsterdam van Rembrandt’. De ene is van www.audiocitytours.com; hierbij word je door acteur Vincent Croiset langs belangrijke plekken geleid, en ondertussen raak je steeds gedeprimeerder over het afzakkende leven van de grote meester. Als je door de vele vreemde geintjes heen luistert (‘Leonardo; en nee, ik heb het hier niet over de Teenage Mutant Ninja Turtles’) wordt er eigenlijk wel veel informatie gegeven.

De andere Rembrandtwandeling is van www.iaudiowalk.com. Acteur Klaas Hofstra (Dokter Dick in Medisch Centrum-West) leidt als Rembrandt de luisteraar door de stad. Bij deze rondleiding zitten muziek en ook geluiden uit de tijd van Rembrandt (koetsen, paarden), wat vervreemdend werkt in combinatie met het moderne straatbeeld. Ook omdat Rembrandt/Dokter Dick soms dingen voorstelt als ‘doe je ogen nu eens dicht...’, en daar sta je ineens met dichte ogen midden op straat als gek/gekkin; een goede training om daarna om je heen te kijken met een blik van: ‘ja, én?’

Maar over het algemeen lijken deze rondleidingen nog heel erg op de museum-audiotour.

FATHER RODERICK

Iemand die het genre van de audiowalk verder uitbreidt is Roderick Vonhögen, internationaal beter bekend als Father Roderick. Father Roderick is een Nederlandse jonge hippe priester (ja, het gaat samen), die via zijn website www.catholicinsider.com dagelijks een leuke moderne katholieke gedachte de wereld in podcast, in het Engels. Zijn podcast is een van de populairste ter wereld (!), en soms gooit hij er zomaar een ‘soundseeing tour’ doorheen, van kerken in Rome, Dublin, of waar hij toevallig is. Ook neemt hij ons mee naar de Wallen in Amsterdam, en de Oude Kerk. „Why am I here? Not really a fitting place for a catholic priest,” horen we hem verzuchten als hij over de wallen naar de Oude Kerk loopt. Om de kerk heen staan café’s en plekken voor ‘less honourable purposes’, dus is Father Roderick blij dat hij de kerk in kan duiken, een ‘oasis of peace’. Hier blijkt hij veel te weten over de glas-in-loodramen, en vertelt hij over de reformatie, op een leuke, niet-betweterige manier. Soms weet hij ook een keer iets niet, en dan bladert hij in het foldertje dat hij gekregen heeft.

Je kunt meelopen met Father Roderick, maar het hoeft niet eens. Hij geeft geen duidelijke loopaanwijzingen, dus het lijkt erop dat je eigenlijk ook gewoon thuis kunt blijven zitten: een moderne vorm van leunstoeltoerisme.

De rondleiding door de oude catacomben van Priscilla even buiten Rome is buitengewoon spannend: Father Roderick raakt de groep van andere priesters kwijt omdat hij te druk bezig was om ‘ons’ te vertellen over wat er allemaal te zien was (‘Oh my God, where did the others go? Where am I? Wait. My God.’). En soms komt hij zelfs op plekken waar je als toerist helemaal niet mag komen, in het enorme radiogebouw van het Vaticaan bijvoorbeeld.

OPGEJAAGD IN STAD

Toch blijft het het leukst om de podwandelingen echt te doen. Het spannendst is het als ze interactief zijn: de wandelaar wordt als het ware een acteur, met de stad als decor. Zulk soort wandelingen zijn er nog niet veel, en de pionier op dit gebied is Bert Kommerij met zijn project Screened.

Een man en een vrouw worden rondgecommandeerd door ‘boordcomputers’; voor de vrouw is dat de stem van Loretta Schrijver, voor de man is het Fred Emmer: „Loop alsof je een doel hebt. Kijk neutraal, verveeld, of boos. Val niet op.” De man en de vrouw volgen aparte routes in Amsterdam, en ontmoeten elkaar („Kijk elkaar vluchtig aan. Kijk weer weg.”). Ze acteren dus het verhaal, maar weten nog niet wat er zal gebeuren. Deelnemers zijn marionetten van de maker.

De rol van de vrouw voert haar recht over de Wallen, ze moet het herentoilet in hotel Krasnapolsky bezoeken, en waarom? Het wordt maar langzaam duidelijk. Dwars door de verhaallijn van de man en de vrouw heen lopen telefoongesprekken tussen een agent in burger en zijn vrouw, en het hoofdbureau van politie („Hier HB, stuur versterking”), waardoor de man in het verhaal het gevoel krijgt dat hij achtervolgd wordt. De opgejaagde sfeer wordt nog versterkt doordat er voortdurend verkeer langsrijdt. Je kijkt verschrikt op, maar het blijkt niet echt te zijn, het zat alleen in de koptelefoon.

Door mee te doen aan Screened krijg je het gevoel dat je lid bent van een geheim genootschap, want je bent bezig met iets waar maar heel weinig mensen van weten. Hoe zorgelozer en zonniger het buiten is, hoe geheimer het jongensboek voelt dat bezig is in je oor. Tegelijkertijd word je gewezen op dingen in de omgeving waar je op moet letten, (‘stomerij’, ‘haringkar’), en waar je voor uit moet kijken (‘Pas op het het verkeer! Je kunt altijd op de pauzeknop drukken.’).

Bert Kommerij, werkzaam bij de RVU („Daarom heet het officieel een educatieve ervaring”), maakte Screened samen met componiste Barbara Okma en geluidsvormgever Jaap Vermeer. Het is niet alleen voor de iPod, maar wordt ook in vier afleveringen uitgezonden op de radio (tip voor mensen zonder enige vorm van vooruitgang: elke week opnemen op een bandje, en dan met die oergezellige walkman op pad!).

Vorig jaar was Kommerij de voice-over van het RVU-televisieprogramma ‘de Club van 100’, bedoeld om mensen samen te brengen. „Dat wil ik met Screened eigenlijk ook doen. De kern is dat twee mensen samen moeten komen. Het idee is ook dat er een gastenboek bij de website komt, zodat twee onbekenden samen mijn wandeling kunnen gaan doen, en elkaar tegenkomen. Maar ook als je geen afspraak maakt lijkt het me heel leuk om te doen. Dat je hoopt dat er op de ontmoetingsplek toevallig iemand zit. En dat je dan helemaal in je eentje bent. Dat is zuivere weemoed, hahaha. En toch ben je niet alleen, dat is toch mooi.”

Met het vierluik van Bert Kommerij ben je een middagje kwijt. Dat is het meer dan waard. De audiowalk groeit uit de kinderschoenen.

Screened wordt uitgezonden op 6, 13, 20 en 27 mei op Radio 747 om drie uur, maar in een keer downloaden is makkelijker. Dat kan op de weblog van Kommerij: www.screened.web-log.nl
    • Paulien Cornelisse