Ze staan er allemaal in

De Endstra-tapes beslaan bijna 340 pagina's met gesprekken die de Amsterdamse vastgoedhandelaar Willem Endstra in 2003 voerde met de Amsterdamse recherche. In die gesprekken vertelt Endstra hoe hij en anderen afgeperst werden door Willem Holleeder, die ook verantwoordelijk zou zijn voor tientallen liquidaties. In mei 2004 werd Endstra zelf vermoord. De uitwerkingen van de gesprekken zitten in het strafdossier tegen Holleeder, die gisteren voor het eerst voor de rechter verscheen. De tapes lekten uit en kwamen onder andere bij twee verslaggevers van Het Parool terecht. Kom, dachten die, laten we de gesprekken bundelen en voorzien van een voorwoord. En zo leverde de zakenman die bij zijn leven weinig van publiciteit moest hebben, postuum een bestseller af. Het boek kwam deze week op nummer één binnen in de Bestseller Top 60. Gisteren gaf de Amsterdamse rechtbank de familie- Endstra ongelijk, die het boek uit de handel wilde nemen.

Leest het prettig? Niet echt, want van echte gesprekken tussen de recherche en de zakenman was geen sprake. Endstra stapte ergens in de auto van de rechercheurs, die over de ring rondom Amsterdam reden, en poneerde dan staccato wetenswaardigheden over Holleeder en zijn bende. Dat levert veel eh's en stiltes op en cryptische flarden, waarin tientallen mensen plotseling opduiken. Wie de misdaad in Amsterdam de afgelopen jaren niet gevolgd heeft, zal er niet veel van begrijpen. Endstra: “En hij weet ook eh ... Ja, hij durft er ook niet uit, want hij is bang dat ze hem... Hij weet toevallig... Hij is wel flink en stoer hoor. Als je met hem praat, is het gabbertje gab en eh... jongens eh... hoepel op of zo, maar eh... hij weet dat ze hem willen neerschieten.“

Intrigerend, dat wel. Het boek schetst een beeld van de Amsterdamse onderwereld. Allemaal staan ze er in, van de motorclub Hells Angels, crimineel Mink K., advocaat Bram Moszkowicz tot aan de steenrijke zakenman Jan Dirk Paarlberg. Je ziet het voor je. De rechercheurs die licht onderuit gezakt Endstra leeg laten lopen en maar afwachten wat het oplevert. Zij hebben de touwtjes in handen. Af en toe wordt er wat gegrapt met Endstra.

Rechercheur: “Wie rijdt er in die Jaguar, in die cabrio?'

Endstra: “Die is van Anita, mijn vrouw, vriendin. Die cabriolet.'

Rechercheur: “Ja.'

Endstra: “Dat is mijn eh... daar moet je mee oppassen. Die heeft zwarte band.'

Rechercheur: “O ja?'

Endstra: “Ja, winkelen.'

Endstra is vooral angstig. Gejaagd doet hij zijn verhaal, met veel herhalingen. Zijn belang is dat Holleeder achter de tralies verdwijnt, zo lang mogelijk, dan kan hij weer verder met zijn leven.

De belangrijkste vraag na het lezen van dit “boek'; feit of fictie? Maar zoals Endstra niet zelf besloot dat er een boek zou verschijnen, zo gaat hij ook hier niet over. De tapes zijn belangrijk bewijsmateriaal in de strafzaak tegen Holleeder en zijn medeverdachten. De rechter zal de komende maanden beslissen onder welk kopje het relaas van de vermoorde zakenman valt.

Bart Middelburg en Paul Vugts: De Endstra-tapes. De integrale gesprekken van Willem Endstra met de recherche. Nieuw Amsterdam, 352 blz. 14,95