Zangeressen! Westerse songs! Een rebelse avond in Teheran

Het is een donderdagavond in Teheran. Verkeer raast over de Mirdamadstraat, de zon is ondergegaan. In een zijstraatje staan tientallen vrouwen en mannen te wachten voor de ingang van een muziekinstituut. Ze wachten op het begin van een concert dat eigenlijk verboden is in Iran. Eerder die week kochten ze kaartjes ervoor in een nabijgelegen platenzaak. Het was niet helemaal duidelijk of dat nu mocht of niet. Aanwezigen houden het blauwe toegangskaartje goed vast.

Binnen oefent een band, flarden Engelse teksten waaien naar buiten. Langzaam bewegen de toeschouwers zich naar een piepkleine kantine waar appelsap wordt verkocht. Mobiele telefoons rinkelen. Vrouwen schikken hun modieuze hoofddoeken. De sfeer is opgewonden. Zal het echt gebeuren?

Een jongen met een hippe pet en sik scheurt de kaartjes af en wijst met een wijd gebaar naar circa honderd collegestoelen. We nemen plaats. Op een pilaar hangt een poster. ‘Niet roken’, staat erop. ‘En niet drinken en geen opium roken’, heeft iemand er in het Farsi voor de grap bij geschreven. De lichten worden gedimd. Zes jongens met instrumenten verschijnen. Twee vrouwen lopen het podium op. „Welkom, we gaan er een leuke avond van maken”, zegt een van hen. „We houden van u, als u ook van ons houdt neem dan geen foto’s”, vraagt de andere. „U weet wel waarom.”

Vervolgens zet de band een covernummer in van de Britse band Moloko. De vrouwen houden hun adem in en beginnen te zingen. Vrouwen mogen wel in koren zingen, op de achtergrond, maar niet solo voor een gemengd publiek. Een siddering van opwinding schiet door de zaal.

Want hoe lang is het niet geleden dat vrouwen in Iran in het openbaar konden zingen? Voor de islamitische revolutie van 1979 was de vrouwenzang een van de hoogste kunsten in Iran. Zangeres Googoosh werd aanbeden door honderdduizenden fans. ‘Haydeh’, een andere ster, was geliefd bij iedereen.

Maar na de machtovername besloten islamitische geestelijken dat mannelijke hormonen maar in de war werden gebracht door de verleidelijke sirenen. Googoosh hield zich meer dan 20 jaar stil, maar verhuisde vervolgens naar de Verenigde Staten waar ze nu weer optreedt. Haydeh werd begin jaren negentig in Los Angeles begraven, waar ze zoals vrijwel de hele Iraanse muziekscène, heen was gevlucht. „De jaren vervliegen”, zong ze over haar gedwongen ballingschap. Het nummer ‘Khodahafez’, tot ziens, dat ze vlak voor haar dood opnam, roert nog steeds veel Iraniërs, ook mannen, tot tranen.

Zoals bij vrijwel alle verboden in de islamitische republiek, houdt bijna niemand zich aan het taboe op de zoete vrouwenstem. Zelfs de meest traditionele taxichauffeurs zetten met gemak een bandje op met Iraanse zangeressen uit de VS of oude opnames van voor de revolutie. Maar concerten – hoe dan ook al gevoelig in Iran – door vrouwen zijn uit den boze. Daar moet de overheid toestemming voor geven, en dat gebeurt gewoonlijk niet. Omdat zingen een belangrijk onderdeel van de Iraanse traditie is, wordt er in huiskamers en op privé-feestjes wél heel wat afgezongen. Maar er zijn tegenwoordig maar weinig vrouwen die in Iran professioneel als zangeres werken.

Niemand weet dan ook hoe de zangeressen en de band toestemming om twee avonden achter elkaar op te treden hebben gekregen van het Iraanse ministerie van Cultuur, uitgerekend nu dat in ultraconservatieve handen is. Maar de zaal vindt het prachtig. Omdat dansen in het openbaar ook is verboden in Iran, zitten veel toeschouwers eerst ongemakkelijk te bewegen in hun collegestoelen. Als nummers van Maroon 5, Alanis Morissette en Erykah Badu de revue passeren leeft de zaal op. Vrouwen doen hun hoofddoek af, toeschouwers staan op en de zangeressen geven de ene hoge noot na de andere weg.

Het mooiste zou zijn als er ook in het Farsi zou worden gezongen, maar het blijft bij westerse nummers. En oh, zoveelste ironie: drie maanden geleden gaf president Mahmoud Ahmadinejad nog een decreet af waarin hij westerse muziek in Iran afwees.

Anderhalf uur laten de zangeressen, de band en toeschouwers zien hoe Iran zou kunnen zijn zonder verstikkende regels. Het is een rebelse bijeenkomst, maar zonder doel: niemand heft politieke leuzen aan, niemand heeft het over opstanden of revoluties. In het donkere souterrain in deze miljoenenstad geniet iedereen gewoon even van het moment.