Weten wat de fabriek uitstoot

Dankzij het VN-verdrag van Aarhus krijgt de burger meer inzicht in EU-milieuzaken.

Ook de industrie is content.

Eierdoos Foto Sake Elzinga Assen - 11-05-2006 Scharrel eieren, etiketten en bedrukking met EU normen en verklaring code's. Foto: Sake Elzinga Elzinga, Sake

Je wilt weten wat voor giftige stoffen een chemiefabriek in de buurt uitstoot? Je betwijfelt of het etiket op een blik sojabonen juist aangeeft hoeveel genetisch gemodificeerde organismen erin zitten en je wilt meer informatie?

Op zulke punten word je straks gemakkelijker bediend als gevolg van Aarhus. Aarhus? Ja, Aarhus. In 1998 werd in deze Deense plaats een VN-verdrag ondertekend. Daarin beloofden landen zoals Nederland, plechtig hun burgers meer toegang te geven tot informatie over milieukwesties, een breed terrein dus. Het kan zowel gaan om toegang tot onderzoeksrapporten die de bouw van een industrieterrein rechtvaardigen (en daarmee schade aan de natuur) als om informatie over (gen-) voedsel.

Ook de EU had zich, als belangrijke motor achter milieubesluiten, bij Aarhus aangesloten. Tot voor kort was echter onduidelijk hoe Brussel het verdrag op zijn instellingen, zoals bijvoorbeeld de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid, zou toepassen. Daar is nu meer duidelijkheid over, aangezien het Europees Parlement volgende week hoogstwaarschijnlijk voor een compromis stemt dat de laatste controversiële punten regelt. Zowel milieubeweging als chemie-industrie, tegenvoeters op dit gebied, kan in het compromis winstpunten ontdekken.

Zo wijst Ralph Hallo, adviseur Europese zaken van de Stichting Natuur en Milieu, erop dat uitzonderingsbepalingen op de informatieplicht tegenover de burger zo beperkt mogelijk moeten worden geformuleerd. Belangrijk ook vindt Hallo dat het “gemakkelijker lijkt te worden“, om te weten te komen wat er in de talloze expertgroups speelt die de Europese Commissie adviseren. “Je hoeft er niet steeds bij te zitten om toch via agenda en onderliggende documenten te weten te komen wat er speelt.“

Verder verwacht Hallo dat de transparantiebeginselen uit Aarhus breder toegepast zullen worden in de EU. “Het zou niet de eerste keer zijn dat milieu op dit punt een voortrekkersrol vervult“

Lobbyiste Anne Lambers van de Cefic - de Brusselse organisatie voor de chemie-industrie in Europa - denkt ook dat “Aarhus de opmaat kan zijn naar meer transparantie binnen de Europese Unie“. Daarnaast “zal de uitvoering van Reach, de chemiewetgeving van de EU om burgers te beschermen tegen giftige stoffen in producten, mede bepaald gaan worden door Aarhus“.

Toch is de Cefic niet ontevreden. In feite boekte de chemie haar overwinning al op 18 januari. Toen voorkwam een conservatief-liberale meerderheid in het Europees Parlement dat milieu-organisaties naar de rechter kunnen stappen als naar hun smaak een EU-instelling haar informatieplicht onvoldoende uitvoert.

In veel landen die het VN-verdrag ondertekenden, zoals Nederland, is zo'n gang naar de rechter wel mogelijk. Maar europarlementariërs vreesden dat de milieubeweging haar rol als “hindermacht' zou versterken als toegang tot de rechter ook op Europese schaal werd toegepast.

    • Kees Versteegh