Vergrijzing

Het artikel van Caroline de Gruyter geeft een goed beeld van het in Frankrijk geruchtmakende boek van Hervé Juvin L`Ávènement du corps (Boeken, 24.03.2006). Ook in ons land kennen we de terugkerende waarschuwingen tegen de economische gevolgen van de vergrijzing. Als emeritus hoogleraar in de klinische geriatrie heb ik me altijd verzet tegen dergelijke onheilsberichten. Ze versterken de toch al bestaande stigmatisering van de oudere mens. Zijn al die sombere berekeningen van visionaire economen dan onjuist? Niet geheel, maar zeker ten dele als men zich te eenzijdig richt op economische variabelen.

Nu beweert Juvin in zijn pamflet dat de vergrijzing een dramatische revolutie teweegbrengt die alle oude waarden gaat veranderen. Het is een bewering die de gerontofobie aanzienlijk versterkt. De nieuwe oudere mens accepteert de vele verschijnselen van de veroudering niet meer en laat zich opknappen met botox en kunstheupen, kunstknieën, kunstharten etc. Alleen het fysieke welzijn schijnt nog van belang.

Men kan de vergrijzing ook van een andere kant benaderen. Het is een voortzetting van de evolutie van de mens in de richting van een wijzere en meer gerijpte samenleving. De ouderdom zoals die zich nu en in de komende decennia ontwikkelt, is een nieuw fenomeen in de evolutie. Volgens de `disposable soma- theorie` van Kirkwood is het menselijk lijf slechts de verpakking van het genoom dat moet worden doorgegeven. Na de vruchtbare periode kan het worden weggeworpen. De aftakeling begint dan. De ouderdom speelt in een op deze theorie gestoelde visie nog slechts een rol als beschermer van kleinkinderen en als overdrager van kennis, de dragers van de traditie. De menselijke geest heeft echter getoond zeer vindingrijk te zijn en blijkt in staat te zijn allerlei met de veroudering samenhangende gebreken en aandoeningen te kunnen herstellen. Nu is dat herstel nog meestal prothetisch, maar de ontwikkeling gaat voort en er zijn al aanwijzingen in de bio-wetenschappen dat de genen, betrokken bij het herstel van beschadigd DNA, gestimuleerd kunnen worden.

Het beschouwen van de vergrijzing als een negatief verschijnsel is derhalve een verouderd standpunt. De samenleving moet gaan nadenken over de positieve betekenis van de `novogeront`, de nieuwe oudere mens en diens betekenis voor de samenleving.

    • D.H. Sipma