Met een tang bij je kruis in de martelkelder

In 1345 zweefde er een hostie boven het vuur in de Amsterdamse Kalverstraat.

Op dezelfde plek worden nu toeristen met spookverhalen aan het schrikken gemaakt.

In de Dungeon kun je griezelen met een knipoog. Foto's Dungeon Amsterdam Dungeon Amsterdam

“Je mag de schepsels niet aanraken.“ Het is een van de regels op een bordje dat bezoekers van de Amsterdam Dungeon waarschuwt voor zij de kerkers betreden. En: “Als je je ziek voelt, moet je dat tegen een schepsel zeggen.“ Zenuwachtig lachend zakt een groepje toeristen, Nederlanders en Canadezen, in een krappe lift af naar diep onder het Rokin.

“We willen dat het publiek zich bewust wordt van wat zich hier vroeger heeft afgespeeld, en dat dat allemaal niet zo fijn was“, zegt Mike Bruyns, retail supervisor van de Dungeon. De geschiedenis van Amsterdam moet een vooraanstaande rol spelen in het toeristische spookhuis. In de tachtig minuten die de rondleiding in de kerkers duurt, maakt publiek avonturen mee die zijn gebaseerd op ware feiten. De Dungeon is onderdeel van een Britse keten, met vestigingen in onder meer Londen en Hamburg. Je wordt aan het schrikken gemaakt, maar leert misschien ook wel iets, hoopt Bruyns. “We willen de mensen door entertainment toch een stukje educatie meegeven.“

In de donkere martelkelder wacht een “schepsel' met een leren kap over haar hoofd de toeristen op. Een slungelige jongen met witte sportschoenen is de pineut. Hij moet gaan zitten op een bespijkerde stoel, zijn handen in ijzeren boeien. Het schepsel pakt een zware antieke tang en knipt hem vlak voor het kruis van de jongen open en dicht. In een mengeling van Engels en Nederlands legt het uit wat er vroeger gebeurde in de martelkamers van Amsterdam.

De Amsterdam Dungeon staat op een heilige plek. In 1345 spuugde een zieke bewoner van de Kalverstraat een hostie in het haardvuur. De Heilige Hostie verbrandde niet, maar bleef zweven boven het vuur. Op de plek van het wonder werd een kerk gebouwd, die in 1910 werd gesloopt. Op de grond, die in bezit was van de hervormde kerk Amsterdam, werd een nieuwe kapel gebouwd, waarin nu de Amsterdam Dungeon is gevestigd. De plek is een populair bedevaartsoord gebleven. Jaarlijks wordt het wonder herdacht met de Stille Omgang, een zwijgende processie die langs de kapel voert, Dit jaar vond op 18 maart het 125-jarige jubileum van de omgang plaats.

Het Gezelschap voor de Stille Omgang is niet blij met de komst van de attractie naar de heilige plaats. Al vóór de Dungeon was het gebouw al niet meer in gebruik als kerk, maar onder meer als partycentrum. Toch is dit weer net een stap verder. Door de koepel van de kapel loopt een achtbaan. De Britse projectontwikkelaars verzekerden het gezelschap dat ze zich geen zorgen hoefden te maken. Voorzitter Maarten Elsenburg: “Het zou een familieattractie worden. Ik ben een leek, maar ik dacht aan iets als de Flevohof.“ Wat eens heilige grond was, is nu bezoedeld, vindt hij.

De toeristen weten intussen niets over het wonder. De Dungeon heeft beloofd om het mirakelverhaal niet in haar scenario's te gebruiken. Hardhandig drijven de schepsels het groepje schuifelende bezoekers een VOC-schip binnen. “Opschieten, zondaars.“ Daar wacht hen een chirurgijn met een uitbundige donkere pruik. Uit speakers aan het plafond klinkt het gekerm van zijn patiënten. Met grote halen zaagt de arts een been af. Het bloed spuit in het rond, op de hoofden van het publiek. In een hoek kotst een pestlijder rood vocht over zijn baardje heen.

Vervolgens komen de toeristen voor de Bloedraad, waar ze door een rechter worden veroordeeld. Drie mannen in toeristenoutfit worden gedwongen in een spiegel te kijken. De rechter dondert: “You committed a crime against fashion.“ (U heeft een misdaad tegen de mode gepleegd.) Daar staat de doodstraf op.

“Het is griezelen met een knipoog“, zegt supervisor Mike Bruyns. Toch kan niet iedereen om de Dungeon lachen. In de openingsmaand, oktober 2005, viel er elke dag wel iemand flauw. Hoe dat komt weet Bruyns ook niet precies. “Het was nogal een warme maand. En sommige mensen eten ook niet goed van tevoren.“ Inmiddels is het flauwvallen teruggebracht tot eens per week. Vooral bij de martelingen in de kerker gaan er wel eens mensen van hun stokje. “Voornamelijk vrouwen“, volgens Bruyns. Bordjes moeten bezoekers met hartproblemen en pacemakers waarschuwen. “Het kan zijn dat het hart het begeeft. Sommige mensen weten niet van zichzelf dat ze een zwak hart hebben.“

Of er bezoekers flauw vallen, kan ook liggen aan de inzet van de acteur die op dat moment dienst heeft. Jan van Schaik, verkleed als skelet, zit tussen de rondleiding van twee groepen door een broodje tonijnsalade weg te kauwen. Hij heeft er plezier in om toeristen bang te maken. Grijnzend: “De een is enger dan de ander.“

Een tour door de Amsterdam Dungeon kost 17,50 euro. De laatste rondleiding is dagelijks om 18.00 uur. Kaarten op: www.thedungeons.com

    • Janna Laeven