Handke in de ban

Het eeuwenoude bolwerk van de Franse theatercultuur, de Comédie Française, heeft het toneelstuk Das Spiel vom Fragen oder Die Reise zum sonoren Land van Peter Handke in de ban gedaan.

Intendant Marcel Bozonnet, gewezen acteur en sinds 2001 directeur van de Comédie, is niet in staat gebleken toneeltekst en toneelauteur van elkaar te scheiden. Das Spiel vom Fragen of Voyage au pays sonore zou op 17 januari 2007 in première gaan. De motieven van Bozonnet zijn zowel laf als ingegeven door een wanhopig verlangen politiek correct te zijn. Dat laatste is altijd de vijand van kunst.

Bozonnet las in Le Nouvel Observateur dat Handke in maart aanwezig was bij de begrafenis van voormalig president Slobodan Milosevic. Volgens de berichten zou Handke ter plekke een lovende toespraak hebben gehouden; vervolgens zwaaide hij met de Servische vlag. Bozonnet liet vorige week in een persconferentie weten te weigeren “deze persoon in een theater te ontvangen en hem de hand te schudden'.

Het is bekend dat Peter Handke in de Balkanoorlog partij heeft gekozen voor de Servische kant. In onmin met het door de westerse wereld gestigmatiseerde beeld van de Serviërs als wreed en bloeddorstig, verantwoordelijk voor duizenden doden, reisde Handke door Servië. Hij deed daarvan verslag in een geruchtmakend reisverhaal, Eine winterlichte Reise oder Gerechtigkeit für Serbien (1996). Wat Handke wilde, was een open blik voor stad en land van moordenaars.

Dit had intendant Bozonnet allang kunnen weten op het moment dat hij Das Spiel vom Fragen programmeerde. Ook had hij de weinig intelligente standpunten kunnen lezen van de talrijke Handke-haters, die helaas slechte en vooringenomen lezers zijn. In Nederland had Trouw de moed Handkes reisdagboek te plaatsen; in andere landelijke kranten verschenen ondermaatse besprekingen.

Handke schreef Das Spiel vom Fragen in 1989, dus vóór zijn Servische reis. Het lijkt of Bozonnet het stuk helemaal niet gelezen heeft. Dat herinnert me aan de Fassbinder-affaire uit 1987. Fassbinders toneelstuk Het vuil, de stad en de dood dateerde van 1975, was verschenen in kleine oplage, lag voor één gulden bij De Slegte en niemand die de tekst kende. Men kwam tegen uitvoering ervan in opstand op basis van een gerucht: het zou antisemitisch zijn. Er zijn meer affaires, zoals De Duivelsverzen van Rushdie en de Deense cartoons, waar geruchten het winnen van waarheid en kennis van zaken.

De censuur die Het spel van vragen treft heeft niets met Servië en Milosevic uit te staan. Daarom is het besluit van de Comédie arrogant. Zijn daar in Parijs geen lezers of reikt hun taalvermogen niet verder dan Molière en Corneille? Handkes tekst is een poëtisch verhaal over symbolische personages, zoals toneelspelers, oude mensen, een man die de wereld vanaf een muur bekijkt en een spelbederver. Net als Handke zijn leven lang deed, wandelen en beschouwen zij. Weinig actie, slechts innerlijk drama waarin het stellen van vragen een levensvoorwaarde is. Wie meeheult met de algemene opinie, denkt niet meer. In Nederland is het stuk in 1990 door Maatschappij Discordia opgevoerd. Geen teken van protest, hier.

Om gezichtsverlies te beperken moet de Comédie alsnog besluiten Handkes toneelstuk op te voeren. Censuur treft de vrijheid van kunst, en dat is kwalijk.