Drama van formaat

Negen man zitten wegens het Spaanse postzegelschandaal al achter de tralies. Beleggers hebben erfenissen, pensioenen en spaargeld zien verdampen. Het vermogenstekort loopt wellicht op tot 6 miljard euro. Men roept om wraak.

Een vertegenwoordiger van Fórum Filatélico praat met kleine beleggers voor het hoofdkantoor in Madrid. (Foto AFP) Small investors speak with a member of Forum Filatelico, outside the headquarters of the company in Madrid, 10 May 2006. Hundreds of thousands of small investors who fell victim to a stamp scam in Spain were rallying Wednesday to try to recover lost savings potentially amounting to billions of euros (dollars). AFP PHOTO/PEDRO ARMESTRE AFP

Beleggersleed op internet. „Waarom heb ik in Fórum geïnvesteerd?” Belegger Regis López laat zijn ongeloof en spijt over zijn eigen stommiteit de vrije loop, op de weblog die het dagblad El País heeft geopend voor de gedupeerden van de failliete postzegelfondsen Fórum en Afinsa. „Wat heeft me bewogen om mijn weinige spaargeld in postzegels te steken?” Hij was niet eens geïnteresseerd in postzegels, schrijft López.

Anderen roepen digitaal om wraak. „Ik hoop dat ze in de cel verrotten”, blogt Carlos Reverte over de beheerders van de fondsen. Hij is ‘slechts’ 2.400 euro kwijtgeraakt. Zijn vader en grootvader hebben veel meer verloren. Erfenissen, pensioenvoorzieningen, spaargeld voor de kinderen: de getuigenissen van de beleggers onthullen het menselijke drama achter de beleggingsfraude. De fraude zelf heeft daarbij allerminst een postzegelformaat. Gisteren werd formeel uitstel van betaling van de fondsen aangevraagd. Justitie schat het totale vermogenstekort van de fondsen voorlopig op 3,1 miljard euro. Maar bronnen in het onderzoek hebben al gesproken van 6 miljard euro. Zo’n 350.000 beleggers zijn gedupeerd.

Het doek voor de postzegelbeleggers viel afgelopen dinsdag, toen de politie de kantoren van de beleggingsfirma’s Fórum Filatélico en Afinsa afsloot. Er werden negen mannen gearresteerd. Gisteren werden vier directieleden formeel in staat van beschuldiging gesteld op verdenking van fraude, valsheid in geschrifte, verwijtbare insolventie, belastingontduiking en vervalsing van de boekhouding.

Waarom vertrouwden de Spaanse beleggers een beleggingsvorm die de zeventiende-eeuwse tulpenbollen in speculatieve onbetrouwbaarheid naar de kroon steekt? Belegger López schrijft: „Ik dacht dat een bedrijf dat tot de honderd grootste in Spanje behoort gecontroleerd werd. Dat ze ons op grote schaal niet konden oplichten zonder dat de regering, de regionale autoriteiten en de consumentenbonden daar iets over zeiden.” Dat bleek verkeerd gedacht.

Al 26 jaar lang belegden Fórum en Afinsa in postzegels. De beleggingsfirma’s timmerden flink aan de weg en schuwden publiciteit niet. Fórum-president Francisco Briones, een van de gedetineerden, presenteerde vorig jaar nog trots zijn beleggingsplan aan de Britse zakenkrant Financial Times. Hij liet bij deze gelegenheid weten dat als alle beleggers in één keer hun geld zouden opvragen, zijn fonds inderdaad bankroet zou gaan. Naar nu blijkt, heeft dit noodlot zich nu ook zonder zo’n stormloop voltrokken.

Leedvermaak over domme Spanjaarden die zich bij gebrek aan toezicht bij de neus laten nemen is niet geheel op zijn plaats. Want in New York stortte het aan de Nasdaq genoteerde Escala – de Sotheby’s onder de postzegelveilinghuizen – in elkaar. Sinds het schandaal uitbrak is de koers met 80 procent gekelderd. Escala is voor tweederde in handen van het Spaanse Afinsa. Maar Afinsa was ook de grootste klant van Escala. Postzegels werden veel te duur verkocht aan moeder Afinsa, die op deze wijze handig de beleggingsgelden wegsluisde naar de eigen dochter, aldus de Spaanse justitie. Een vorm van creatief boekhouden zo oud als de weg naar Kralingen. Verboden volgens de Amerikaanse federale wet. Maar kennelijk vrij eenvoudig aan het oog van de Amerikaanse beurstoezichthouders te onttrekken.

Waar en wanneer het precies misging is nog niet duidelijk. Maar volgens de politie was de systematiek van de veronderstelde fraude overzichtelijk genoeg. Met een hoog gegarandeerd rendement, verpakt in ingewikkelde rekenschema’s, werden de beleggers het fonds binnengelokt. Wie wilde, kon zo uitstappen en kreeg zijn geld netjes uitbetaald. Dat wekte vertrouwen. De uitbetalingen konden probleemloos uit de cash flow worden betaald. Het was de klassieke piramidefraude die al vanaf de jaren zeventig met groot succes werd toegepast door internationaal opererende oplichters. Toen waren het meestal beleggingen in vergeten mijnen die plotseling goud begonnen te spugen en die door middel van zogenoemde ‘snelkookpan’-technieken telefonisch werden verkocht aan tandartsen en veehandelaren, van wie verwacht mocht worden dat ze ergens naartoe moesten met hun zwarte geld.

Fórum en Afinsa hadden dergelijke trucjes niet nodig, zo groot was het vertrouwen in hun capaciteiten. Voor zijn inleg kreeg de belegger bij Fórum een serie postzegels toebedeeld (‘Exemplaren van de eerste categorie’, zo luidde de verkoopleus van het fonds), die hij naar believen mee naar huis kon nemen of in de kluis bij Fórum laten liggen. Dat laatste was in verband met de veiligheid natuurlijk veruit te prefereren.

Dat meegeven aan de klant is Fórum vermoedelijk noodlottig geworden, want de enkele belegger die op eigen initiatief zijn collectie wilde verzilveren, merkte al snel dat de postzegels vaak maar een fractie waard waren van het bedrag waarvoor ze in de boeken stonden.

Neem de ‘Cyprus 62’. Een duur hebbedingetje voor verzamelaars, dat in filateliekringen al snel 175 euro doet. Bij Fórum stond de ‘Cyprus 62’ echter voor 759,15 euro in de boeken. Dat ‘viel’ overigens nog ‘mee’: in sommige gevallen werd negen keer de werkelijke waarde in boeken vermeld.

Als de beschuldigingen juist zijn, moeten de fondsbeheerders op zeker moment van kwaad tot erger zijn gekomen. Terwijl het beleggersgeld onbekommerd zijn weg vond in luxegoederen (er is inmiddels beslag gelegd op 10 miljoen euro in cash die was aangetroffen achter een dubbele muur, een Lamborghini en doeken van gerenommeerde kunstenaars) moest het ene gat met het andere worden gedicht. Dan is de stap naar valse postzegels (eveneens aangetroffen) snel gezet. Wat maakt het ook uit: zolang de belegger er maar in gelooft.

Het is nauwelijks een geheim dat een smakelijke oplichterspraktijk bij veel Spanjaarden bewondering afdwingt, vooral als iemand anders de rekening betaalt. Er bestaat ook een woord voor: picaresco. De slachtoffers deden de afgelopen dagen dan ook bijna gretig hun verhaal op radio, televisie en internet. Dat werd ook ingegeven door de hoop dat de overheid wellicht tot enige compensatie bewogen kan worden. Vooralsnog wijst de regering-Zapatero alle verantwoordelijk van de hand. In de komende dagen zullen naar verwachting toezeggingen gedaan worden om het toezicht te verscherpen. De postzegelfraude bewijst immers dat een aantal vuistregels voor het beter oplichten nog altijd van kracht is: gebruik in de handel zoveel mogelijk tussenholdings, liefst in het buitenland; belastingdienst en beurstoezichthouders raken dan al snel het spoor bijster. En denk groot. Ook in postzegels.

    • Steven Adolf