D66, een gewonde soldaat die nadenkt

D66 praat morgen over zichzelf. De onvrede onder de leden is groot, nadat de partij in maart voor de tiende keer op rij slecht presteerde bij verkiezingen. „Stap nu uit het kabinet!”

D66 is zichzelf opnieuw aan het uitvinden. Met een nieuw manifest, nieuw zelfvertrouwen en een nieuwe lijsttrekker wil de partij het laatste jaar voor de verkiezingen gebruiken om weer in de gunst van de kiezer te komen. Maar eerst is morgen het woord aan de eigen leden, die in Zutphen congresseren over de toekomst van D66.

Volgens de agenda zou de discussie over het manifest Denken, durven, doen de hoofdmoot vormen van het congres. Maar de aanstaande lijsttrekkersverkiezing zal, dankzij de kandidatuur van minister Alexander Pechtold (Bestuurlijke Vernieuwing), zeker zoveel discussie opleveren. Senator Gerard Schouw zit in diens campagneteam en valt daarmee af als kandidaat-lijsttrekker.

Het wachten is nu op de huidige fractievoorzitter Lousewies van der Laan, die zich volgens partijgenoten ook zeker zal kandideren, maar eerst op het congres wil voelen hoe de leden tegen haar aankijken. D66 heeft volgens haar ondermaats gepresteerd de laatste jaren (tien verkiezingen op rij verloren). Ze wil de komende maanden gebruiken om de partij weer op de kaart te zetten als linkse, sociaal-liberale partij met heldere standpunten over onderwijs, milieu en sociale zekerheid.

Het nieuwe manifest is het vervolg op een pamflet (Op weg naar nieuwe solidariteit) dat de vorige fractievoorzitter, Boris Dittrich, schreef nadat D66 vorig jaar besloot na een crisis in het kabinet te blijven. Hij vond het tijd voor een nieuwe koers. Maar ook Dittrich vertrok (na het debat over Afghanistan) en Van der Laan kwam. Daarmee was ook het pamflet van de baan, dat toch al niet goed gevallen was bij de leden. Zij wilden zelf nadenken over de toekomst. De weerslag van die discussies is nu te vinden in de veertien pagina’s tellende „aanzet tot een plan waarin D66 de samenleving van over pakweg dertig jaar tekent en de manier om er te komen uitstippelt”. Kernpunten: globalisering, Europa, kennis en onderwijs, en energie, milieu en natuur.

Maar de D66’ers zijn verdeeld over het manifest. De ene afdeling (Den Haag) wil alsnog stemmen over het pamflet van Dittrich en het nieuwe manifest intrekken. Andere afdelingen (Rotterdam en Utrecht) willen het manifest juist zonder discussie aannemen en de rest van de tijd (drie uur) praten over de kandidaat-lijsttrekkers. „De problemen van D66 liggen niet op de inhoud, de aantrekkingskracht op de kiezer zit vooral in vertrouwen en daadkracht van de politici”, schrijft Salima Belhaj in de motie namens de afdeling Rotterdam. En Enschede wil dat de partij zich vernieuwt, opdat „de leden weer zich gehoord en op een geloofwaardige wijze vertegenwoordigd weten”.

Daarmee snijden Rotterdam, Utrecht en Enschede het personeelsprobleem van D66 aan. Al sinds de desastreuze gemeenteraadsverkiezingen gaan er stemmen op om de hele politieke top te vervangen. Enkele ontevreden leden zullen tijdens het congres in een aanpalend gebouw een nieuwe partij oprichten (DeZes).

Pechtold verwees al naar deze zelfdestructieve krachten in de speech die hij woensdag hield. „Het bestaansrecht van D66 wordt niet alleen door andere politieke partijen uit onze handen geslagen, maar, en dat is veel erger, door onszelf”, zei hij.

De woede is groot bij de leden. De afdeling Lemsterland verwoordt het zo: „Stap nu uit het kabinet! Een gewonde soldaat stuur je niet terug naar het front, behalve voor een zelfmoordcommando. Geef de kiezer een antwoord op zijn uitspraak en ga terugtrekken, herdefiniëren en hergroeperen als je ooit nog iets wilt betekenen in de Nederlandse politiek.”

De vraag is hoe serieus de D66’ers hun eigen kritiek op de zittende politici nemen. Pechtold en Van der Laan mogen prachtige plannen hebben, ze kunnen door de leden als deel van het probleem gezien worden. Zij waren het immers die de partij de afgelopen tijd een gezicht gaven en daarmee verantwoordelijk werden voor de nederlaag op 7 maart.

Behalve Pechtold en (waarschijnlijk) Van der Laan zullen er traditioneel vele minder bekende tegenkandidaten opstaan in de strijd om het lijsttrekkerschap – de vorige lijsttrekker, De Graaf, had elf tegenkandidaten. De Brabander André van Wanrooij meldde zich al en over de Amsterdamse zakenman Michiel Herter wordt druk gespeculeerd. De onvrede onder de leden kan zich in het voordeel van deze of andere dark horses keren. Tot 29 mei kunnen D66’ers zich melden, op 6 juni maakt de partij bekend wie er meedingen naar het lijsttrekkerschap. Van 8 tot 23 juni kunnen de leden hun stem uitbrengen, en op 24 juni wordt op een extra congres de nieuwe lijsttrekker gekozen.

    • Egbert Kalse