Valse hoop om slank te worden

Dikke mensen blijven vaak geloven dat het mogelijk is om gemakkelijk en snel af te vallen, ook al bewijst hun eigen jojogedrag keer op keer het tegendeel.

Een puber doet zwemoefeningen. Blijvend afvallen lukt alleen als je het rustig aandoet. Foto AFP A N'UTILISER QUE POUR ILLUSTRER LES PAPIERS SUR LE TRAITEMENT DE L'OBESITE CHEZ L'ENFANT ET L'ADOLESCENT A L'EXCEPTION DES THERAPEUTIQUES MEDICAMENTEUSES ET CHIRURGICALES - Une adolescente souffrant d'obésité fait des exercices, le 28 novembre 2003 dans la piscine du Centre de pédiatrie et de rééducation de Bullion. Le Centre accueille des adolescents obèses lors de séjours allant de quelques semaines à 6 mois : soit pendant les vacances soit pendant l'année scolaire. Le centre leur procure entre autres des cours de diététique, des activités psychomotrices et un suivi psychologique et médical. AFP PHOTO FRANCOIS GUILLOT AFP PHOTO AFP/FRANCOIS GUILLOT/LAB-IW AFP

„Iedereen wil slank zijn, maar niemand wil graag lijnen”, zegt de Canadese psycholoog Janet Polivy, een van de hoofdsprekers op het congres ‘Psychologie en Gezondheid’ in Kerkrade deze week. Deze discrepantie vormt de wortel van wat zij het valsehoopsyndroom noemt: een eeuwigdurende beweging van falen, jezelf er met drogredeneringen van overtuigen dat succes tóch makkelijk bereikbaar is, en opnieuw beginnen.

Het begint ermee dat mensen te veel van lijnen verwachten. „Voorafgaand aan een gewichtsverliesprogramma kregen mensen met flink overgewicht de vraag wat hun ideale gewicht zou zijn, hun ‘tevreden gewicht’, hun ‘teleurstellende gewicht’ en hun huidige gewicht”, zegt Polivy. „Aan het einde ervan waren deze vrouwen gemiddeld zeventien kilo kwijtgeraakt, maar ze wegen nog altijd meer dan hun teleurstellende gewicht.”

Met zulke hoge verwachtingen is het geen wonder dat lijners niet vaak blijvend succes boeken. Toch proberen ze het steeds opnieuw. Polivy heeft daarvoor de term valsehoopsyndroom geïntroduceerd: „Je hebt mensen die zich tien jaar lang met nieuwjaar telkens weer hetzelfde voornemen maken, maar dat elke keer weer eind januari hebben opgegeven.” Volgens Polivy willen velen zo graag slank zijn dat ze niet kunnen verkroppen dat dit niet of moeilijk te bereiken is: „De lijners denken na afloop dat de afvalrace is mislukt omdat ze niet genoeg hun best hebben gedaan, het verkeerde dieet hebben gebruikt of doordat er op dat moment in hun leven zoveel gebeurde dat het niet gek is dat ze hun dieet los lieten. Met meer doorzettingsvermogen en geluk zal het de volgende keer wel goed komen.”

Daar komt bij dat mensen zich te veel laten verblinden door succes in het begin. Polivy: „Beginnen met lijnen is niet moeilijk. Je bent enthousiast, omdat je eindelijk wat aan je overgewicht gaat doen en je boekt ook al snel succes. Dat vormt de motivatie om het steeds opnieuw te proberen.” Ze bootste dit proces na in het laboratorium door studenten te laten voorspellen of op papier beschreven koppels al dan niet bij elkaar zouden blijven. Wie hier niet in zeven van de tien keer in zou slagen zou zogenaamd belangrijke sociale vaardigheden missen. Iedereen kreeg echter ongeacht de gekozen antwoorden vijf keer ‘goed’ en vijf keer ‘fout’ te horen. Niemand had de test dus gehaald, maar wie vier van de vijf eerste antwoorden ‘goed’ had gehad, was tevredener met de eigen prestaties. En optimistischer over zijn geluk: deze mensen kozen vaker twee loten met een waarde van twee dollar per stuk als dank voor hun medewerking, dan vijf dollar cash.

Jojoën is heel ongezond, lichamelijk én geestelijk, en dus heeft Polivy er een soort kruistocht van gemaakt om mensen te waarschuwen tegen te hoog gespannen verwachtingen. „De industrie speelt gretig in op het valsehoopsyndroom; op tv wordt beloofd dat het met een nieuw dieet of nieuwe inlegzooltjes wel eenvoudig zal zijn om gewicht kwijt te raken.”

Uiteindelijk hebben mensen er meer aan als ze zich realistische doelen stellen. Blijvend afvallen lukt alleen als je het rustig aan doet op een manier die geen te groot beroep doet op je wilskracht. En je kunt je ook afvragen of je met afvallen eigenlijk wel bereikt wat je wilt bereiken. „Lijners verwachten niet alleen te snel en te veel gewichtsverlies, maar ook dat slank zijn veel andere beloningen oplevert”, zegt Polivy. „Ze denken oprecht dat ze als ze eenmaal slank zijn promotie krijgen op het werk of dat ze dan wel een vriendje krijgen. Eenmaal dun zijn ze echter nog steeds dezelfde persoon. Of als je eigenlijk aardiger gevonden wil worden, dan moet je ook niet gaan afvallen. Een streng dieet is vervelend genoeg om je in een irritante heks te veranderen, die alleen nog maar over eten kan praten.”

    • Ad Bergsma