Toeverlaat van schizofrene patiënten

Foto Bas Czerwinski 31-03-2004, ROTTERDAM. RIA VAN DER HEIJDEN. FOTO BAS CZERWINSKI Czerwinksi, Bas

Ria van der Heijden, een van de belangrijkste voorvechters van de belangen van schizofrene patiënten, is maandagavond op 77-jarige leeftijd overleden in haar woonplaats Rotterdam.

Ria van der Heijden was in 1984 de oprichtster van Ypsilon, de vereniging van familieleden van schizofrene patiënten.

De ideeën van Ria van der Heijden over psychiatrie kwamen voort uit haar eigen ervaringen. Een van haar vijf zonen, Hugo, is schizofreen. Hij woonde jarenlang in een paviljoen in Noordwijkerhout. Dit paviljoen verdween nadat een jaar of vijftien geleden de zogenoemde vermaatschappelijking in de psychiatrie opgeld deed. Mede dankzij nieuwe medicijnen werd het mogelijk dat schizofrene patiënten (semi-)zelfstandig gingen wonen.

In een vraaggesprek met deze krant, twee jaar geleden, beschreef Ria van der Heijden haar weerzin tegen deze ontwikkeling als volgt: „Je moet je voorstellen: deze mensen zaten achter de hekken van een natuurgebied. Ze zaten achter hekken, maar ze hadden het goed. En toen werden die hekken weggehaald. Ze mochten eruit. Ze móésten eruit. Deze kinderen zijn tien, vijftien jaar geleden in een hoek gesmeten. Absolute nitwits hebben toen gezegd: ze moeten de stad in. En daar zitten ze nu te verkommeren in een flatje op driehoog. Of ze zwerven over straat.”

Elke zaterdag bezocht Ria van der Heijden haar zoon Hugo in Noordwijkerhout. Daar woont hij nu met vier andere schizofrene patiënten in een huis. „Vijf gekken in een doorzonwoninkje”, vond zijn moeder. „En daar komt dan één keer per dag een verpleegkundige een uur, soms twee uur.” Onderweg naar Noordwijkerhout kwam ze altijd langs het Malieveld in Den Haag. „En dan denk ik: hier ga ik op een zeepkist staan. Maar er zou geen mens komen luisteren.”

Haar laatste jaren was Ria van der Heijden werkzaam voor de Stichting Huisjes, die zij oprichtte met Gijs Franken, zelf schizofreniepatiënt. De stichting zet zich in voor betere huizen voor schizofrene patiënten: huizen met een eigen voordeur, het liefst op de beschutte, landelijk gelegen terreinen van psychiatrische ziekenhuizen.

Ook al heeft Ria van der Heijden niet op het Malieveld gestaan, haar stem is gehoord. Eind deze maand gaat de eerste paal de grond in van een wijkje voor schizofrene patiënten zoals dat haar voor ogen stond.