‘Je ziet nooit een dealer van 60’

Alex Piquero, criminoloog uit de VS, hekelt de strenge strafmaat in zijn land. Hij waarschuwt Europa niet toe te geven aan de roep om strenge straffen.

Piquero Foto Roel Rozenburg Den Haag:10.5.6 Alex Piquero. © foto Roel Rozenburg Rozenburg, Roel

In Amerika zit je goed als criminoloog. Nergens zo veel violent crime, nergens zo veel moorden. En nergens zo veel gevangenen.

In Nederland komen veel minder mensen in aanraking met justitie. De cijfers zijn niet helemaal te vergelijken, maar zeggen wel ‘iets’, vindt Alex Piquero, professor in de criminologie aan de universiteit van Florida. Hij schreef meer dan honderd wetenschappelijke artikelen over levensloop van delinquenten en hun criminele carrières. Volgens het Wetenschappelijk Onderzoeks- en Documentatiecentrum van het ministerie van Justitie (WODC), is hij „een autoriteit op het gebied van criminologie in de wereld”.

Vandaag spreekt hij over de relatie tussen demografie en criminaliteit, op een congres in Ede dat het WODC en het demografisch instituut NIDI organiseren.

Wat gaat u het over hebben?

„Hoe ouder mensen worden, hoe minder crimineel gedrag ze vertonen. Dat is een wetmatigheid die in 1831 door de Franse wetenschapper Adolphe Quételet is ontdekt. Wat fascinerend is aan zijn bevinding, is dat de curve van de relatie tussen misdaad en leeftijd er altijd en overal hetzelfde uitziet, in alle landen, bij alle rassen. Altijd is er een piek in misdaad in de leeftijdsgroep 15-19 jaar, en altijd als mensen ouder worden, neemt het aantal delicten snel af.”

Waarom plegen jongeren meer delicten?

„Het is de leeftijd. Rond je 15de ga je de wereld ontdekken. Jongeren denken niet na over de gevolgen van hun daden. Hun gedrag is gericht op het hier en nu: nu een bevrediging van behoeften realiseren. Ze riskeren meer. Ik noem de adolescentie altijd een periode van turbulentie.”

Waarom zijn er zo weinig oude criminelen?

„Het lichaam krijgt beperkingen als je ouder wordt. Mensen krijgen meer verantwoordelijkheidsgevoel, ze wéten meer over de gevolgen van bepaald gedrag. Op kleine uitzonderingen na zie je zelden criminelen die hun hele leven in de misdaad blijven.”

Als je kijkt naar levensloop: hoe hou je jongeren op het rechte pad?

„Het huwelijk werkt. Voor alle soorten mannen. Het huwelijk structureert een leven. Het brengt verantwoordelijkheidsgevoel. Wat verder helpt, is een betekenisvolle baan. Met een redelijk salaris, met aandelen, en een ziektekostenverzekering.”

In Nederland zeggen we: laat ze eerst maar eens laagbetaald werk doen.”

„Laat ik het zo zeggen: een potentiële jeugddelinquent houd je niet op het rechte pad met een onbetekenend baantje zonder vooruitzichten. Dat heeft niets met prestige te maken, maar alles met ‘deze baan wil ik niet kwijt’. Als dát gevoel er is, zal een jongere niet snel van het rechte pad afraken.”

Investeren in onderwijs dus.

„Onderwijs staat inderdaad in de topdrie van maatregelen.”

Werken Glen Mills scholen, waar jongeren met tucht, orde en regelmaat worden opgevoed?

„Ik heb geen gegevens over de Nederlandse situatie. Ik weet wel dat bootcamps (trainingskampen op militaire leest geschoeid, red.) niet werken.”

Wat werkt wél?

„Je moet investeren in maatregelen waarvan is aangetoond dat ze werken. Bijvoorbeeld investeren in goede kraamzorg en goede consultatiebureaus waar jonge kinderen en hun moeders begeleid worden in de eerste twee jaar na de geboorte. Kinderen die daar in bijvoorbeeld Canada aan hadden meegedaan, vertoonden op latere leeftijd minder crimineel gedrag, waren minder vaak verslaafd, en hadden minder seksuele partners (gehad).”

Amerika sluit ze op in de gevangenis.

„Amerika is het land met procentueel de meeste gevangenen. We bouwen bij ons gevangenissen zoals jullie fietsen. In 1996 besteedde de staat Californië meer geld aan gevangenissen en straffen dan aan onderwijs. Dat is een keuze.”

Wat vindt u van het strafregime in uw eigen land?

„Ik vind het geldverspilling. Ik denk dat je mensen niet tot ver in de zestig, zeventig hoeft op te sluiten. Die straffen kunnen veel korter. De kans is bijna nul dat mensen na hun zestigste nog een misdaad plegen. Je ziet zelden een crackdealer van zestig.”

Amerikanen zijn juist fervent voorstander van lange straffen.

„Politici worden niet herkozen als ze korter gaan straffen. Maar alle onderzoek wijst erop dat lang opsluiten niet werkt. Begrijp me niet verkeerd: strenge straffen zijn goed voor sommige delicten. Soms moet je de samenleving beschermen, of gehoor geven aan een roep om vergelding. Maar voor de rest geldt: lang straffen werkt niet, werkt soms zelfs averechts. En het kost heel veel geld.”

Is dit een waarschuwing aan Europa om niet de kant op te gaan van strenger straffen?

„Ik zou zeggen: ja.”

Wie zitten er ten onrechte in de gevangenis, in Amerika?

„Zo kun je het natuurlijk niet stellen. Je kunt je wel afvragen: wat heeft het voor zin dat de helft van de federal prisons volzit met jonge drugsdealers. De meerderheid daarvan kan je toch niet betitelen als zware criminelen.”

De meerderheid van de Amerikanen zal het daar niet mee eens zijn.

„Ik denk niet dat ik veel zendtijd krijg bij Fox News, inderdaad (een zeer behoudend tv-station, red.). Maar niet iedereen in Amerika denkt zoals Fox. De gouverneur van Illinois heeft ooit eens een moratorium op de doodstraf afgekondigd. Net als de gouverneur van Maryland. Dus het ís mogelijk.”

U wordt gezien als een ‘liberal’?

„Ik ben niet per se liberal. Ik baseer mijn denkbeelden op onderzoek naar de effectiviteit van justitiële interventies, waaronder detentie. In mijn land hebben we heel lang geen beslissingen meer genomen op basis van objectief onderzoek.”

Sommige mensen zouden u naïef noemen.

„Naïef: nee. Hoopvol: ja.”

    • Japke-d. Bouma