Foto is nog geen bewijs

Het is hartverwarmend als na een straatroof getuigen opduiken die het tafereel met hun mobiele telefoon hebben gefotografeerd en de foto’s aan de politie ter beschikking willen stellen, zodat de daders sneller kunnen worden gepakt. Dat gaat in tegen de negatieve trend dat mensen uit angst steeds minder willen getuigen bij delicten. Zo werd in het Drentse Norg een roofoverval op een tankstation binnen een uur opgelost dankzij een oplettende 14-jarige scholier die de mannen en hun auto met nummerbord en al fotografeerde.

Fotogetuigen hoeven niet alleen de autoriteiten te helpen, maar kunnen ook fouten van de politie vastleggen. Bij schoonveegacties door de politie, zoals die in Amsterdam maandagavond en in Pijnacker afgelopen zaterdag raken ook onschuldige burgers verstrikt in het strijdgewoel omdat ze niet weten waar ze heen moeten vluchten. Beelden van fotogetuigen kunnen twijfel zaaien als politieagenten elkaar bij een bepaald incident ten onrechte dekken.

Fotogetuigen helpen bij de opsporing, maar bij bewijs in een rechtszaak komt meer kijken. Strikt genomen zijn de beelden uit mobiele telefoons illustraties van getuigenissen. De beelden vullen ontbrekende details aan, nuanceren of zetten de verklaring kracht bij. Een foto zonder context en zonder bijbehorende verklaring heeft betrekkelijke waarde. Een foto kan eenzijdig zijn. Digitale beelden kunnen ook gemakkelijk worden gemanipuleerd en het vergt deskundigheid om de vervormingen te herkennen.

Een ander nog niet opgelost probleem is de vraag wat er met het fotografische bewijs gebeurt nadat het bij de politie is ingeleverd. De bescherming van de persoonlijke levenssfeer is expliciet opgenomen in onze Grondwet en wordt in brede kring ervaren als een basisvoorwaarde voor een menswaardig bestaan. Als ieder beeld van (en door) iedere burger bij de politie in een databank kan komen, dan ligt daar een serieus probleem. Ook is het niet vanzelfsprekend dat iedereen het onder alle omstandigheden moet toelaten om te worden gefotografeerd of gefilmd door een ander. Wil iedere burger echt overal en altijd letterlijk gezien en vastgelegd kunnen worden? Hoezeer het ‘fotomobieltje’ de opsporing van daders ook kan bespoedigen, er is een keerzijde.

Beelden zijn inderdaad behulpzaam bij het vinden van verdachten. Ze kunnen bij een onderzoek worden getoond aan mogelijke getuigen of zelfs worden gepubliceerd in televisieprogramma’s als Opsporing Verzocht. Toch moet de politie niet op de ontwikkelingen vooruitlopen door burgers systematisch als pseudo-agenten in te zetten door aangeleverde foto’s automatisch in centrale databanken te verwerken. Het gebruik van de fotogetuige is nog in de experimentele fase en er zal nog veel ervaring mee moeten worden opgedaan voor de beperkingen bekend zijn. Ook de mobiele fotograaf moet worden gehoord over de omstandigheden waarin hij heeft geknipt.

De fotogetuige ontslaat politie, justitie en rechterlijke macht niet van het moeilijke handwerk van opsporing, vervolging en veroordeling.