Malaise in Polen

In hoog tempo voltrekt zich in Polen een politiek en maatschappelijk drama dat vergaande gevolgen kan hebben voor de Europese Unie, waarvan het land deel uitmaakt. Een half jaar na de verkiezingen van vorig jaar, die een politieke aardverschuiving bewerkstelligden, staat Polen internationaal te kijk als ruziënde, anti-liberale natie, die geleid wordt door bewindslieden met een twijfelachtige moraal. Eergisteren werd de vice-premier en minister van Landbouw, Andrzej Lepper, in hoger beroep wegens smaad veroordeeld. Deze leider van de boerenprotestpartij Zelfverdediging heeft al talloze keren voor de rechter gestaan, niet alleen wegens smaad maar ook voor openlijke geweldpleging.

Leppers aanwezigheid in het Poolse kabinet is de aanleiding van veel onrust. Collega-bewindslieden zijn om hem opgestapt en er is een groeiende zorg over de koers die hij en zijn partij sturen. Lepper geeft mede leiding aan een land dat aanvankelijk volop Europese ambities had, maar dat zich nu lijkt terug te trekken in een vorm van patriottisme die het met de rechtsstaat niet zo nauw neemt. Polen, belangrijk als scharnier tussen Rusland en Europa, is door ministers van het kaliber-Lepper in opspraak geraakt. Het is wellicht de nalatenschap van het communistische regime, waarvan de erflaters na de val van de Muur verzuimden om stabiliteit in samenleving en politiek in te bouwen.

De verkiezingen van september 2005 hebben de instabiliteit vergroot. De stembuswinnaars, de tweelingbroers Kaczynski, predikten een katholiek reveil en beloofden dat hun partij Recht en Rechtvaardigheid borg zou staan voor een sterke staat. Ze weigerden evenwel een coalitie te vormen met de andere winnaar, het liberale Burgerplatform. Deze tactische blunder resulteerde in een minderheidsregering zonder gezag, die overgeleverd was aan de grillen van een paar kleine partijen. Mede door hun invloed hing de Poolse politiek al snel uit het lood.

Het coalitieakkoord dat Recht en Rechtvaardigheid vorige maand sloot met Leppers boerenpartij heeft geen verbetering gebracht. Integendeel. Polen is met Lepper overgeleverd aan een populist van de ergste soort; een oud-bokser met een veroordeling van vijftien maanden cel voorwaardelijk.

Van alle verkiezingsbeloftes is niets terechtgekomen. De werkloosheid blijft hoog. Veel jongeren verlaten het land op zoek naar werk en welvaart elders in Europa. Investeerders en bedrijven, of ze nu Pools zijn of uit het buitenland komen, houden hun geld in de zak. Eerst moet de politiek haar zaken op orde hebben, pas daarna zijn ze bereid risico’s te nemen. Het buitenland kijkt met verbazing toe hoe Polen zich tot de risee van Europa maakt. De Duitse bondskanselier Merkel haalde de vriendschapsband met Warschau onlangs stevig aan, maar kreeg hiervoor weinig terug. Polen is in zichzelf gekeerd. Dat zou zo erg niet zijn, als het maar perspectief bood. Wat zichtbaar wordt, is echter een land dat zijn ‘morele kapitaal aan het vernietigen’ is, zoals oud-dissident en europarlementariër Geremek onlangs bitter opmerkte. Voor een EU-lidstaat met 38 miljoen inwoners, partner in de NAVO, is dit een verontrustende ontwikkeling.