het beeld

Het was gisteravond niet nodig op Discovery of National Geographic af te stemmen voor een kleine wereldreis. De diverse journaals waren gearriveerd in overstroomd oostelijk Suriname, ter voorbereiding van een landelijke inzamelingsactie komende zondag. Dat gaat ons land weer een goed gevoel opleveren, misschien wel beter dan de aanwakkerende oranje voetbalroes.

RTL Nieuws verzamelde schitterende plaatjes in Groenland met het oog op het gevaar van smeltende ijskappen. Klootwijk aan Zee (RVU) reisde naar de Lofoten, een Noorse eilandengroep waar voor de kust grote aantallen fors uit de kluiten gewassen Russische kabeljauwen plegen te paaien. Presentator Wouter Klootwijk poseerde laconiek op een vissersboot met zo’n „Rolls Royce onder de kabeljauwen” in zijn handen: zonder visserslatijn woog het dier vijftien kilo, volgens de schipper.

De allermooiste beelden werden echter gedraaid in de Karoo-vlakte, een troosteloze halfwoestijn tussen Kaapstad en Johannesburg. Er schuilt iets gemakkelijks in de trend om Zuid-Afrikaanse dichters in Nederlandse kunstprogramma’s veel aandacht te schenken, misschien wel iets onrechtvaardigs als je bedenkt hoe stiefmoederlijk de Nederlandse literatuur wordt afgescheept door de publieke omroep. Een portret van Rutger Kopland of Judith Herzberg zou wellicht minder exotische plaatjes opleveren en minder politiek-maatschappelijk drama. Maar het moet gezegd dat het wel vaak mooie documentaires zijn, over Ingrid Jonker, Breyten Breytenbach of fotograaf Eli Weinberg. Of gisteren Beautiful in Beaufort Wes, een door Walter Stokman geregisseerde aflevering van Het uur van de wolf (VPRO) over dichter en zanger Gert Vlok Nel.

De liedjes van Gert Vlok Nel (43) zijn betoverend, schuren als gruis en schrijnen als een roman van J.M. Coetzee. We zagen hem al een paar weken geleden optreden in De wereld draait door (VARA), waar hij te introvert bleek voor een televisiegesprekje volgens de regels, maar wel zijn reputatie van „de Dylan van Zuid-Afrika” waarmaakte.

In Stokmans film zien we de verlegen ‘Gertjie’ in tegenlicht spelen en zingen, in het huis waar hij met zijn vader woont. We zien ook andere mensen die poseren bij of in hun woonplek, in een aangenaam gekunstelde film, die nu eens herinnert aan Paris, Texas (1984), dan weer aan de schilderijen van Edward Hopper of de muziek van Ry Cooder, beide een belangrijke invloed op Wim Wenders’ film. Er wordt een springbok gevangen en gevild, zijn kop wordt van de romp gedraaid. Een kleurling-prostituee, die bij de benzinepomp met vrachtwagenchauffeurs pleegt mee te gaan, vertelt over haar leven en ligt elegant te roken op bed. Een blank kinderkoortje in sportuniform zingt voor een portret van Beethoven een lied van Vlek Nel: „Rivier, o rivier, jij bent het diepste woord dat ik ken.”

De treurnis van dit verdoemde land, door Afrikaanse boeren heroverd op de Britten, nadat beiden het van de oorspronkelijke bewoners hadden geroofd, ademt schuld en boete, maar wat is het mooi! Cameraman Jackó van ’t Hof valt al een tijdje op door zijn uitstekende werk voor verschillende documentaires, maar Beautiful in Beaufort Wes is zijn meesterproef, juist omdat hij je die schoonheid niet opdringt.

    • Hans Beerekamp