Agenda voor de toekomst

De Europese Commissie wil, ook zonder Europese Grondwet, de justitiële samenwerking in de Europese Unie verbeteren. Waar doelt zij op?

Het heet “Een agenda voor de toekomst van Europa', telt twaalf pagina's en wordt vandaag in Brussel bekendgemaakt: het plan waarmee de Europese Commissie, het dagelijks bestuur van de Europese Unie, de impasse rond de Europese Grondwet wil doorbreken. “Peilingen duiden op een sterke wens van de Europese burgers voor méér EU-actie op vele terreinen: beheersing van globalisering, bestrijding van terrorisme en georganiseerde criminaliteit, creëren van banen“, aldus de Commissie. Deze actie, vindt zij, is een plicht, met of zonder Europese Grondwet.

De agenda (“Een Europa van resultaten') is opgedeeld in vijf rubrieken. Justitie valt onder “veiligheid'. De Commissie geeft vijf concrete voorbeelden waarop de EU nadere “actie moet ondernemen“:

Krachtiger antiterrorismebeleid door nauwere samenwerking tussen justitiële instanties die soepel informatie uitwisselen;

Betere bewaking van de buitengrenzen met, op termijn, een korps dat opereert onder gemeenschappelijke Europese regels en procedures;

Effectiever Europees asielsysteem per 2010 met meer uniforme criteria en procedures;

Meer coördinatie in de aanpak van zowel legale als illegale migratie;

Meer samenwerking van politie en justitie waardoor nationale rechterlijke uitspraken in de hele EU ten uitvoer kunnen worden gelegd, bijvoorbeeld bij familierecht en erfrecht.

Nieuw zijn deze onderwerpen niet. Sommige (asiel en migratie) gaan al sinds heugenis mee. Maar stuk voor stuk hebben ze een explosieve lading, omdat ze - bij nadere uitwerking - al gauw de kern van de uiteenlopende nationale rechtsstelsels en -tradities raken. Toch heeft de Commissie een sterke troef: er is niet per se een nieuw verdrag, laat staan een Europese Grondwet voor nodig om deze plannen uit te voeren. Dat is mogelijk binnen het bestaande EU-verdrag, zoals er uiteindelijk ook een gezamenlijk Europees aanhoudingsbevel is gekomen.

Maar - en daar zit de kneep - voorwaarde is wel dat alle lidstaten het erover eens zijn dat de EU op deze terreinen (wat) meer bevoegdheden moet krijgen en zijzelf (wat) minder. En dat is, hoe kort ook de agenda, nog lang geen uitgemaakte zaak.